Expo Brusselaar Bernard Van Eeghem in De Markten: ‘Hij maakte zelfs eigen doodsprentje'

Tot zondag 28 juni loopt in De Markten een tentoonstelling die een hommage brengt aan de Brusselse kunstenaar Bernard Van Eeghem. Het is de eerste tentoonstelling met zijn werk sinds het overlijden van Van Eeghem in 2024. “De expo is een echt familieproject geworden met kunstwerken die nooit eerder werden getoond”, vertelt zijn nicht Lola Dirkx.

Bernard Van Eeghem was theatermaker, schrijver, performer en beeldend kunstenaar. “Hij was vooral heel veel tegelijkertijd en het is bijna onmogelijk om dat allemaal in een tentoonstelling te vatten”, zegt Lola Dirkx. Zij cureerde samen met Arthur, een van de tweelingzonen van Van Eeghem, de hommagetentoonstelling in De Markten.

Je kan er ‘Brief aan lief’, een liefdesbrief van zes meter lang gericht aan zijn vrouw Hanneke lezen en er hangen twee grote transparante plasticfolies met tekeningen die Van Eeghem live tijdens zijn performances maakte. Hij tekende alles in spiegelschrift, want hij stond zelf achter het zeil.

Van Eeghem werd geboren in 1953, groeide op in Brugge en verhuisde later naar Brussel. Hij werkte in de hoofdstad als kunstenaar en docent en overleed er uiteindelijk in 2024.

“Hij had al plannen voor een tentoonstelling in De Markten en het was ook de bedoeling dat die zou plaatsvinden wanneer hij nog leefde", zegt Dirkx. In 2020 werd bij Van Eeghem evenwel darmkanker vastgesteld. "In de volgende jaren liepen nog drie tentoonstellingen met zijn werk in Gemeenschapscentrum Nekkersdal in Laken (waaronder de Expo 53 in 2022, red.)", vertelt Dirkx.

Van Eeghem is tot zijn dood nooit gestopt met werken maken.

Schimmel

Toen zijn ziekte werd vastgesteld begon Dirkx samen met haar zus en een vriendin aan het archiveren van de werken van de kunstenaar. "Zijn huis in de Neyberghlaan in Laken lag stampvol spullen en kunstwerken. We zijn in corona gestart met het opruimen van de kelder. Bij alles wat we naar boven haalden, vertelde hij steeds zeer levendige verhalen.”

Dirkx en co. besloten om die op te schrijven en maakten foto's van de werken. "Zo hebben we stukje bij beetje een deel van zijn omvangrijke oeuvre kunnen documenteren. Het was emotioneel omdat het een soort race tegen de tijd was: we wilden niet dat zijn verhalen verloren ging. Tegelijk was het heel leuk om te doen omdat hij veel energie kreeg van die herinneringen.”

In de kelder stootten ze op een aantal opvallende ontdekkingen. “Er stonden veel werken waarvan hij niet meer wist dat ze bestonden. Van sommige werken moesten wij ook met een borsteltje de schimmel afhalen, omdat ze zo vochtig waren geworden. We ontdekten enkele opgerolde zeilen, die als je ze samen ophangt een gigawerk van twaalf meter vormen met dansende figuren dat in 1995 in het toenmalige Kaaitheater heeft gehangen en hier nu wordt geëxposeerd.”

Familieproject

Tijdens de opbouw van de tentoonstelling hebben zelfs de kleinkinderen van Bernard Van Eeghem meegeholpen. Ze liepen rond met een boormachine en gaven nagels aan hun vader, zodat die enkele kleurrijke werken kon ophangen.

“De volledige expo is een werk van familieleden”, vertelt Arthur Van Eeghem, zoon van de kunstenaar, “Dat is geweldig, iedereen heeft zijn eigen talenten kunnen inzetten. Ik heb de werken samen met Lola geselecteerd en mijn tweelingbroer heeft meegeholpen met de opbouw van de expo. Ook mijn moeder en haar zussen hebben meegeholpen.”

Zo schreef de schoonzus van Bernard Van Eeghem, Nica Broucke, de teksten en de bezoekersgids voor de tentoonstelling.

“We financieren alles honderd procent zelf", vertelt Dirkx. "De kaders zijn bijvoorbeeld heel duur. We kregen hulp van mensen uit Sint-Gillis, waarmee Bernard altijd heeft samengewerkt. Voor de tentoonstelling zijn we bij familieleden langsgegaan om te zien welke werken zij nog hadden en die ze in bruikleen voor de tentoonstelling konden geven.”

Een van de blikvangers op de expo is ‘Kunstwetenschap’, een 22-meter lange transparante plasticfolie, gemaakt voor zijn laatste tentoonstelling in GC Nekkersdal. Van Eeghem hertekende met fijne, zwarte stift alle illustraties uit het klassieke kunstgeschiedenisboek ‘Van Altamira tot heden’ en liet de geschiedenis doorlopen tot Roy Lichtenstein.

Humor

Een verdieping hoger zijn tickets voor een van zijn theatervoorstellingen uitgestald in een glazen vitrine. “Mijn vader deed echt alles zelf, hij maakte affiches en tickets voor zijn voorstellingen met zelfgeschilderde nummers. Het is duidelijk dat hij ambitieus was, want er is een ticket met een nummer in de 11.000”, vertelt zijn zoon met een glimlach. Ook de persberichten die hij rondstuurde kan je herlezen. "Bernard is een jonge kunstenaar met veel talent”, schreef hij over zichzelf.

In de trappenhal hangt ‘De Kruisweg’, een minimalistische versie van de calvarie van Christus, een van de laatste werken die hij voor zijn dood maakte. Van dat werk bracht hij enkele dagen voor zijn overlijden nog een editie uit.

“Hij regisseerde zijn hele begrafenis zelf en maakte zijn eigen doodsprentje in de vorm van een cd-hoes", vertelt Nica Broucke. "In het hoesje zit een affiche met foto’s van familie en vrienden en een QR-code die leidt naar zijn favoriete muziekfragmenten en een reeks interviews die hij op het einde van zijn leven gaf. Regelmatig klonk tijdens de opbouw van de tentoonstelling: 'Dat was weer op zijn Bernards!' Wat betekent: heel veel tegelijk en steeds met humor."

De titel van de tentoonstelling komt er naar aanleiding van een gedicht dat zijn zoon Arthur schreef voor de herdenking van zijn dood. “De laatste zin was 'Bernard is...', en dat is misschien een beetje wat we hier willen communiceren: dat hij blijft voortbestaan, maar ook dat hij zoveel tegelijk is dat we die zin niet zomaar kunnen invullen.”

De tentoonstelling loopt tot 28 juni in gemeenschapscentrum De Markten.