Brusselse acteurs komen uit de cast

Van Oostende tot Berlijn staan Brusselse acteurs in de schijnwerpers. Onder hen ervaren rotten maar ook nieuwe gezichten. Een kwestie van talent maar ook van regisseurs en casting directors die harder en beter zoeken naar geschikte spelers van verschillende komaf. En die desnoods wildvreemden op straat aanspreken. “Andere gezichten dan die van de gebruikelijke castings zijn absoluut nodig.”

M et François Beukelaers overleed vorige week een van de stamvaders van de Belgische acteurs. De beuk uit filmklassiekers als Brussels by night en Un soir, un train en te veel series en toneelstukken om te sommen, was ook een krak in het enthousiast samenspelen met elke nieuwe generatie makers en spelers die zich aandiende. Het zou hem alleen maar plezieren hoeveel spelers er in zijn Brussel zijn bij gekomen en hoe goed die het momenteel doen.

Een kleine momentopname bewijst dat dat geen inbeelding is. Sinds vorige woensdag vertonen de bioscopen Skiff, een Vlaamse coming-of-agefilm met de Brusselse Lina Miftah als moslima die gevoelens ervaart voor de sportieve zus van haar Vlaams lief. De Ensors, de Vlaamse film- en televisieprijzen, draaiden dit weekend in Oostende uit op een triomf voor de Brussel-­serie Putain en -film Julian. Volgend weekend is Brussel aan het feest op het prestigieuze Filmfestival van Berlijn, dat zijn rode loper uitrolt voor Heysel 85, een film van Teodora Ana Mihai over het Heizeldrama met Violet Braeckman als de dochter van de burgemeester van Brussel.

Naar de Gouden Beer dingt Dust, een film die geïnspireerd is door de val van de West-Vlaamse spraaktechnologiepioniers Jo Lernout en Pol Hauspie. De hoofdrollen en de uitdaging om West-Vlaams te spreken zijn vreemd genoeg voor twee meertalige Brusselaars die vlotjes Franse en Vlaamse projecten afwisselen: Jan Hammenecker die zijn sappigste Brussels bovenhaalt in de Flagey-ode Radioman en Arieh Worthalter die de hoofdrol kreeg in Le Faux Soir, de oorlogsfilm die Michaël Roskam aan het afwerken is.

Casten via Instagram

In de competitie voor jeugdfilms gaat Tegenwoordig heet iedereen Sorry in wereldpremière, een adaptatie van het gelijknamige boek van Bart Moeyaert over Bianca, een dertienjarige met een gebruiksaanwijzing. De Brusselse regisseuse Frederike Migom (Binti) vertrouwde de hoofdrol toe aan Lisa Vanhemelrijck uit Schaarbeek. “Via Instagram kwam ik te weten dat ze voor de film een meisje zochten van mijn leeftijd. Je moest twee foto's doorsturen en in een of twee video's vertellen wat je leuk vindt en wat je goed kunt”, vertelt Vanhemelrijck kort voor haar afreis naar de Berlinale. “Ik had dat nog nooit gedaan. Het was mijn eerste casting ever. Ik vond het erg spannend. Al deden we het vooral voor de fun. Mijn moeder en ik hebben hard met elkaar gelachen.”

Na verschillende castingrondes kwam Lisa uit de bus als meest geschikte kandidate. “De eerste keer moest ik met zes andere meisjes improviseren rond enkele scènes uit het boek. Dat werd al gefilmd. Ik had het gevoel dat alle andere meisjes uit Antwerpen kwamen. Er was ook een oefening met Frederike waarin je moest proberen te huilen en dat meteen laten overgaan in de slappe lach. De tweede ronde bestond uit twee scènes een-op-een met Frederike en een gesprekje. De derde ronde was een matchmaking met potentiële moeders.”

De jonge actrice had aanvankelijk niet door hoeveel kandidates er wel waren en hoe ernstig zo'n casting werd genomen. “In het begin droom je. What if? Wat zou het supercool zijn als … Maar tegen de vierde ronde was ik echt al aan het hopen op de rol. Na elke ronde dacht ik: oh my god, ik ben echt al ver in de casting. Dan bracht mijn moeder me weer met de voetjes op de grond: er waren nog veel meer kandidates over dan ik in mijn hoofd had.”

Bij het castingproces hoorden ook matchmaking-tests met potentiële moeders, workshops, acteeroefeningen. Eens de rol was toegewezen, volgden nog lezingen van het scenario, repetities en een bezoek aan Bart Moeyaert. “Mijn moeder had meer stress dan ik. Ze is een megagrote boekenwurm.” Vanhemelrijck is zinnens om in Berlijn tegen elke journalist te zeggen hoe extreem dankbaar ze is voor de ervaring. “Het was geniaal. Ik zou heel graag blijven acteren.”

De weg naar filmscholen

De vele nieuwe gezichten zijn niet los te zien van de golf van films en series met een Brusselse insteek. “Ik denk dat het niet enkel gaat over Brusselse acteurs. Ik denk dat het vooral gaat over makers met een hart voor Brussel en de verhalen van deze stad. Als Brussel je arena is, dan zul je ook wel sneller geneigd zijn om Brusselse mensen te casten”, zegt Zohra Benhammou. De Brusselse filmregisseur ontfermde zich over de casting voor Putain.

“Supertoevallig ben ik daar ingerold. Op een avond raakte ik in Brussel aan de praat met Deben Van Dam (regisseur van Putain, red.). Ik gaf mijn visie op acteurs. Het frustreert me dat er nog veel te weinig representatie is. Voor veel jongeren is kunst en film onbekend terrein. Niet iedereen groeit op in een omgeving met kunst en cultuur. Ik kreeg dat ook niet van thuis mee. Ik besefte ook niet dat er film- en toneelscholen bestaan. Ik heb mijn weg zelf moeten vinden.”

Dat wil ze doorbreken. “Ik wil jongeren vertellen dat er wel mogelijkheden zijn om aan films en series mee te werken. En ik vind dat je hen moet opzoeken en aansporen. Voor sommige projecten moet je een grotere inspanning doen dan enkel een casting call uitsturen. Met een casting call bereik je jongeren die voeling hebben met het wereldje, aanwezig zijn op bepaalde platformen of de casting director volgen op de social media. Daarom vind ik het belangrijk om op straat te komen, naar scholen te gaan, organisaties aan te spreken, om zo ook andere jongeren te bereiken.”

Deben Van Dam volgde Benhammou in die visie. Het cafégesprek mondde uit in een professionele samenwerking. “Eigenlijk is Lina Miftah de eerste persoon die ik gecast heb”, vertelt Benhammou. “Voor mijn vorige film werkte ik met het Brusselse productiehuis Mirage. Producente Elisa Heene was voor Skiff nog op zoek naar een Marokkaans meisje uit Brussel. Ik had nog nooit gecast en was dus wel wat angstig. Maar ik ging op mijn gevoel af en dat werkte. Ik heb verschillende Brusselse organisaties gecontacteerd. Verschillende Marokkaanse meisjes hebben zich aangemeld. Het castingproces zelf was vrij klassiek: een video vragen waarin ze zich voorstellen, bepaalde vragen stellen om te achterhalen hoe iemand spreekt en reflecteert, naar een link met zijn of haar persoonlijke leven peilen. De interessante personen nodig je uit voor volgende rondes waarin je een scène uitprobeert en kijkt naar de interactie met de andere spelers.”

Van de straat geplukt

Benhammou vond Liam Jacqmin, de verbluffende hoofdrolspeler uit Putain, gewoon op straat. “De zoektocht naar Gigi heeft heel lang geduurd. Aanvankelijk leunde Putain veel dichter aan bij het levensverhaal van Gorik van Oudheusden (alias Zwangere Guy, red.) en zocht ik naar iemand met de energie en de uitstraling van de jongere Gorik. Toen het scenario veranderde, ben ik herbegonnen. Op een dag zag ik Liam Jacqmin in de Vlaamsesteenweg richting Bronks wandelen. Ik had nog nooit iemand op straat aangesproken. Maar hij had iets dat me aansprak. Ik heb me voorgesteld en gaf hem mijn nummer.”

Daar had ze 's anderdaags spijt van want ze had zijn nummer niet. “Ik kon hem niet bereiken. Dat was balen. Maar weken later dook hij via een vriend, de acteur Jef Cuppens, op tijdens een open casting. Ik was zo blij dat ik hem wou knuffelen. We vroegen hem om met Eva Kamanda te improviseren. Hij bleek superverlegen, maar had een naturel, een soort ingetogenheid, een schild waar je doorheen moet, en dat geldt ook voor Gigi. De energie klopte, en het klopte naar mijn gevoel ook met wie Gorik, die ik al lang ken, is.” Er volgde nog een lang proces met onder meer workshops onder begeleiding van acteur Tijmen Govaerts. Maar het eindresultaat was sterk.”

Benhammou is zeker niet tegen beroepsacteurs. “Ik snap ook wel dat het voor bepaalde projecten belangrijk is dat je acteurs cast die al van alles kunnen, of het gewoon zijn om diep te gaan. Ze zijn hier ook voor opgeleid. Maar ik voel me persoonlijk meer aangetrokken tot het casten van minder bekende gezichten of het casten van kinderen en jongeren, die dus vaak nog geen professioneel acteur zijn. Veel regisseurs en producenten kennen de acteurs die op de Vlaamse televisie komen. Daar heb je mij niet voor nodig.”

Op dit moment cast ze voor LYFE, de eerste langspeelfilm van Jaan Stevens en Tijmen Govaerts. “Uit meer dan duizend inschrijvingen hebben we 190 jongeren geselecteerd. In de krokusvakantie gaan we vijf dagen lang in groepen van tien tot vijftien jongeren twee tot drie uur werken: over de film en de thematiek praten, kennismakingsoefeningen, improvisaties. Het idee is dat ze met een goed gevoel naar buiten gaan, of ze nu de rol hebben of niet.”

Benhammou's manier van casten staat mijlenver van de realiteit die Leni Huyghe aankaart in Real faces. In die film gaat een casting director over de schreef die voor de parfumreclame van een toxische regisseur Brusselaars op straat aanspreekt. “Real faces stelt volgens mij niet zozeer de klassieke castingpraktijk op zich in vraag, maar wel de machtsverhoudingen en de morele grenzen binnen een proces dat onder tijdsdruk kan staan”, zegt Benhammou. “Het gaat over hoe ver je meegaat in een systeem dat wringt, en of je de moed vindt om je stem te laten horen. Ik sprak onlangs een acteur die me vertelde over een ervaring tijdens een casting. Ik vond het heftig om te horen hoe het toeging op die casting.”

Zelf probeert Benhammou de gekozen jongeren te blijven begeleiden. “Als het kan, werk ik als coach op de set. Zeker bij jongeren zonder setervaring of jongeren die wat kwetsbaarder zijn. Ik vind het superbelangrijk om in de buurt te zijn.”

Eigen leefwereld

Ook Roomies, de hartverwarmende serie over het grootstedelijke leven van de lesbische twintigers Bibi en Ama, verbluft met glansrollen voor nieuwe talenten. Bedenkers Flo Van Deuren en Kato De Boeck namen de casting zelf voor hun rekening. “Roomies is ontstaan vanuit een noodzaak en het gebrek aan representatie”, zegt De Boeck. “We voelden die ook heel erg in onze kringen. Op tv zagen we altijd dezelfde acteurs terugkeren. We zijn niet tegen castingbureaus. Maar we vreesden dat die ons opnieuw naar altijd dezelfde acteurs zou leiden. Omdat we voor Roomies zo hard putten uit onze eigen leefwereld, leek het maar logisch om ook daar naar acteurs te zoeken. Dan heeft een casting call van ons twee misschien meer effect dan van een castingbureau dat niet iedereen volgt. Ik ben heel blij dat iemand als Zohra ijvert voor andere stemmen en gezichten dan die van de gebruikelijke castingbureaus. Dat is absoluut nodig.”

De Boeck en Van Deuren zochten niet per se acteurs met ervaring. “De casting call verspreidde zich verrassend snel. We zochten vrouwen tussen 18 en 40 jaar oud. Er was geen ervaring vereist. Daar is veel respons op gekomen, en zo hebben we Laura De Geest en Ahlaam Teghadouini gevonden.”

De twee Brusselaars blinken uit in de reeks. Hun band met de stad was geen issue. “We hebben ze niet van straat geplukt. Ze zaten allebei al in het auditiecircuit. We wilden heel open casten. Voor geen enkel personage hadden we een bepaalde achtergrond of look in ons hoofd. Maar uiteraard stel je een ensemble samen en wil je niet dat het allemaal dezelfde mensen zijn. Maar we hebben Ahlaam dus niet gekozen omdat ze in Brussel woont. Dat is wel leuk. Maar je moet voor de casting al met zoveel rekeningen houden, dat je daar niet naar kunt kijken. Wel hebben we als vertellers de verantwoordelijkheid om het deel van Brussel dat wij heel goed kennen, goed te weerspiegelen. Waken over het Brussel-aspect was een facet. Maar dat maakt er nog geen must van dat een acteur uit Brussel komt.”

Samenwerken

Op dezelfde lijn zit Koen Van Sande. Brusselse acteurs voor Brusselse personages zijn geen must, maar wel een optie. Hij regisseerde Clean, een film over de Brusselse war on drugs die in maart in de zalen komt. Voor de rol van een Brusselse in drugscriminaliteit gespecialiseerde flik deed hij een beroep op Tibo Vandenborre, de Brusselse reus uit Putain, 1985 en De big fuck-up. Maar de rol van diens door een drugsverslaving gemarginaliseerde broer ging naar de Kempische youngster Vincent Van Sande.

“Tibo is een héél goede vriend van mij”, zegt Van Sande. “We kennen elkaar van in het Brusselse leven. Hij speelde al de hoofdrol in mijn kortfilm Lockdown. Het klikt tussen ons. Met hem kan ik superdiep gaan. Vincent heeft geen Brusselse roots, maar komt uit de Kempen. Ik werkte met hem samen voor Glad ijs, de misdaadserie van mijn productiehuis voor VTM. Ik ben heel blij met hun samenspel in Clean.” Voor de nevenpersonages kwam hij bij tal van Brusselaars uit, zoals Guy Dermul, Arber Aliaj, Martha Canga Antonio, Martin Swabey, Jeroen Van der Ven, Ellen Sterckx.

“Als je met een klein budget werkt, dan helpt het natuurlijk wel als je met vrienden kunt samenwerken. Dat drukt de prijs ook een beetje. Al koos ik hen uiteraard omdat ik hen kan vertrouwen. Het is ook mooi meegenomen dat ze Brussel al kennen en dat je ze bijgevolg niet meer moet leren wat voor stad Brussel is, hoe deze stad ademt, waar het groezelig is, hoe de flikken zich hier gedragen. Dat moet je wel weten: Brussel is een personage in Clean. Het was voor velen een thuismatch.”

Skiff is momenteel te zien in de bioscoop, Clean komt in maart in de zalen. De Berlinale loopt van 12 tot 22/2