Donderdagavond gaat in Cinema Palace de documentaire Bandes d’hystériques in avant-première. De film van Kita Bauchet en Melissa Moens brengt met archiefbeelden en getuigenissen de feministische golf in België tijdens de jaren zeventig in kaart. “Er is veel bereikt, maar als je teksten van toen leest, merk je dat ze vandaag nog altijd relevant zijn."
De film besteedt ook aandacht aan een weinig bekend moment uit de Belgische feministische geschiedenis: het Internationaal Tribunaal over Misdrijven tegen Vrouwen, dat in 1976 in Brussel plaatsvond.
Documentaire werpt nieuw licht op feministische strijd: 'Er heerste een echt zustergevoel'
Voor de documentaire werd uitgebreid gegraven in televisiearchieven van onder meer VRT en RTBF. Volgens Moens, die voor de montage instond, was het opvallend hoe weinig van dat materiaal nog opgeslagen is in het publieke geheugen.
“De regisseur vroeg zich af: er zijn toch programma’s en reportages gemaakt over die beweging, waarom zien we die bijna nooit terug?” zegt Moens. “In eerste instantie zochten we op namen van bekende feministes, maar dat leverde weinig op. Uiteindelijk zijn we veel breder beginnen zoeken, gewoon op ‘vrouwen’ tussen 1970 en 1980. Zo kwamen we een enorme hoeveelheid materiaal tegen.”
Dat archiefmateriaal vormt de ruggengraat van de film, die de opkomst van feministische acties in België reconstrueert.
Van Dolle Mina tot Marie Mineur
De film toont hoe de feministische beweging in België nauw verbonden was met acties in het buitenland. De Nederlandse actiegroep Dolle Mina inspireerde vrouwen in Antwerpen en Gent om gelijkaardige acties op te zetten.
Aan Franstalige kant ontstond de beweging Marie Mineur, onder impuls van onder meer activiste Jeanne Vercheval. Opvallend volgens Moens is hoe sterk de samenwerking over de taalgrens was. “Als je de archieven bekijkt, zie je dat die vrouwen elkaar goed kenden. Er was echt een zustergevoel tussen Nederlandstalige en Franstalige activisten. Ze organiseerden samen manifestaties en deelden ideeën.”
Humor als wapen
Veel acties uit die periode waren bewust provocerend en speels. Zo organiseerden feministes ludieke protesten tegen ongelijkheid op de werkvloer.
Een voorbeeld dat in de film terugkomt: vrouwen die protesteerden tegen het rookverbod voor vrouwelijke werknemers in een verzekeringsbedrijf. Mannen mochten wel roken op kantoor. “De actievoerders zeiden: ‘Wij willen ook recht op longkanker.’ Met humor trokken ze de aandacht voor ongelijkheid", vertelt Moens.
Ook schoonheidswedstrijden werden geviseerd. Zo infiltreerde tijdens een verkiezing van Miss België een feministe de wedstrijd en gaf ze het signaal aan medestanders om het podium te bestormen.
Discriminatie op de werkvloer
Naast ludieke acties toont de film ook hoe diep discriminatie toen verankerd was. Zo moesten stewardessen bij Sabena stoppen met vliegen zodra ze veertig werden. Mannelijke collega’s konden wel blijven werken.
De luchtvaartmaatschappij probeerde dat later te omzeilen met een zogenaamde “esthetische commissie”, waarbij stewardessen moesten paraderen voor een panel van mannen dat besliste of ze nog “mooi genoeg” waren om te vliegen. “Vandaag klinkt dat absurd, maar het is nog maar vijftig jaar geleden", zegt Moens.
Vergeten feministisch tribunaal
De film besteedt ook aandacht aan een weinig bekend moment uit de Belgische feministische geschiedenis: het Internationaal Tribunaal over Misdrijven tegen Vrouwen, dat in 1976 in Brussel plaatsvond.
Vrouwen uit verschillende landen kwamen er getuigen over geweld en discriminatie. Omdat veel aanwezigen zich niet veilig voelden om hun verhaal te doen voor een publiek vol mannelijke journalisten, werden mannen na de openingssessie uit de zaal verwijderd. Dat had een onverwacht gevolg: er bleef nauwelijks pers over om verslag uit te brengen, waardoor het tribunaal grotendeels uit het collectieve geheugen verdween.
Voor de documentaire wist Bauchet zeldzaam beeldmateriaal van het evenement op te sporen in de Verenigde Staten en te digitaliseren.
Strijd die nog niet voorbij is
Volgens Moens toont het archief niet alleen hoeveel er veranderd is, maar ook hoe actueel veel eisen nog blijven. “Er is veel bereikt, maar als je teksten van toen leest, merk je dat ze vandaag nog altijd relevant zijn. De strijd voor gelijk loon bijvoorbeeld is nog niet voorbij.”
Bandes d’hystériques gaat donderdagavond in avant-première in Cinema Palace en wordt dit weekend nog verschillende keren vertoond.
Fijn dat je wil reageren. Wie reageert, gaat akkoord met onze huisregels. Hoe reageren via Disqus? Een woordje uitleg.