Jan Hammenecker in ‘Dust’: ‘Al die Vlamingen zijn goed in de zak gezet’

De wereldpremière in Berlijn dampt nog na, en toch duikt Dust al in de bioscopen op. De suspensefilm beschrijft de val van twee West-Vlaamse pioniers in spraaktechnologie die op gesjoemel betrapt zijn. De hoofdrollen gingen – wuk? – naar twee Brusselaars: Arieh Worthalter en Jan Hammenecker. Alleen die laatste had géén Ieperse coach nodig.

Voor het eerst in jaren maakte een Belgische film kans op de Gouden Beer, de hoofdprijs van het Filmfestival van Berlijn. Dust schetst de ondergang van twee West-Vlaamse ondernemers die in de jaren 1990 geloofden dat ze van de Westhoek het wereldcentrum van spraaktechnologie konden maken. Vreemd genoeg gingen de hoofdrollen naar twee Brusselaars. De rol van de gladde Geert ging naar Arieh Worthalter, die de vader speelde in Girl van Lukas Dhont en een César won met zijn glansrol in Le procès Goldman. Voor programmeur en binnenvetter Luc kwam men bij Jan Hammenecker uit.

Hammeneckers curriculum vitae lees je niet op vijf minuten uit. Omdat hij al een kleine veertig jaar in het Frans en Nederlands meedraait in het theater en de film- en televisiewereld. Maar ook omdat hij als karakteracteur par excellence de bijrollen aaneenrijgt. Het recentste voorbeeld is de Brusseleir die hij voor Frank Van Passel neerzette in Radioman. “Het vaakst, ook in Frankrijk, word ik op mijn rol in Beau séjour aangesproken, de serie van het Brusselse duo Kaat Beels en Nathalie Basteyns.” Het grootste cadeau vond hij de rol van doortastende kabinetschef in De 16, de politieke serie van Willem Wallyn. Om verschillende redenen speelt hij liever hoofdrollen dan bijrollen. “Maar qua métier, qua craft, vind ik bijrollen het moeilijkst.”

In Dust kan hij eindelijk nog eens zwaar uitpakken, in het modderigste West-Vloams. “Niet het Brussels, maar het Oostends is mijn dialect. Ik woon al dertig jaar in Brussel, maar ik ben in Oostende opgegroeid”, vertelt Hammenecker. “Ook al is er af en toe een woord dat ik nog niet ken, of dat niet meer gebruikt wordt, dat Oostends komt makkelijk terug naar boven. Terwijl ik in het Nederlands soms last heb van het Jean-Claude Van Damme-syndroom. How do you say it in Dutch? Ik werk veel in Frankrijk, en soms moet ik in mijn eigen moedertaal naar mijn woorden zoeken. Hoe zeg je dit, godverdomme, nu ook alweer in het Nederlands? Dat is soms frustrerend.” Voor zijn medespeler, Arieh Worthalter, was een coach uit Ieper voorzien. “Arieh heeft gigantisch gewerkt om het West-Vlaams onder de knie te krijgen. Hij had mijn hulp niet nodig.”

Alfamannetjes

Voor Hammenecker is de val het hoofd­thema van Dust. “De val. Het vallen. Van je voetstuk tuimelen. Tijdens het draaien had ik het beeld voor ogen van iemand die van zijn fiets valt en alles vertraagd ziet gebeuren. Hij weet dat hij valt en lijkt de tijd te hebben om logisch na te denken. Wat kan ik het beste doen om niet verkeerd te vallen? Uiteraard gaat het ook over het einde van de twintigste eeuw, waarin de alfamannetjes het voor het zeggen hadden. Die probeerden ons te doen geloven dat hun technologie ons een betere wereld zou schenken.”

Het is moeilijk om in Luc en Geert niet Jo Lernout en Pol Hauspie te herkennen. Met hun spraaktechnologiebedrijf maakten ze grote sier in de jaren 1990. Tot uitkwam dat ze de boekhouding zwaar hadden gepimpt. Duizenden kleine beleggers zagen hun geld in rook opgaan. “Natuurlijk is die affaire me bijgebleven. Vooral de nasleep: al die mensen – bijna heel Vlaanderen – die hun spaargeld in aandelen gestoken hadden en plots alles kwijt waren. Ze waren zo overtuigd dat ze uit de Vlaamse klei zouden kunnen ploeteren en dat de technologie hen welvaart zou schenken. Maar ze zijn goed in de zak gezet.”

Toch verdiepte de acteur zich niet in Lernout & Hauspie. “Angelo Tijssens (scenarist, red.) en Anke Blondé (regisseuse, red.) hebben ons gevraagd om dat vooral niet te doen. De zaak was een inspiratiebron, maar daar gaat het niet over. Ik zou je zelfs niet kunnen zeggen wie van de twee ik zogezegd speel. Ik heb me laten inspireren door een eigen ervaring. Mijn ouders hebben een faillissement meegemaakt. Ik heb van dichtbij meegemaakt dat je in één dag alles verliest. Dat je in één dag al je vrienden verliest. Niemand kent je nog. Iedereen vlucht van je weg. Je komt in een huis dat helemaal is leeggehaald. Dat staat Luc en Geert te wachten, en ze beseffen het al te goed.”

Binnenvetters

Zijn personage in Dust is bijna het archetype van een West-Vlaming die nooit geleerd heeft zijn emoties te uiten. Ook dat was herkenbaar. “Dat binnenhouden, dat moeilijk kunnen communiceren, dat moeilijk overweg kunnen met emoties, dat niet kunnen doseren: ik ken dat. Mijn volumeknop werkt soms ook niet goed. Meestal kun je heel goed zien wat ik denk of wat ik voel. Ik heb dat niet in de hand.” Is het dan niet vreemd om van acteren je beroep te maken? “Ik zie het anders. Ten eerste heb je als speler zelden alles onder controle. Je geeft je over aan een flow, je houdt je aan de tekst, je luistert naar de regisseur. Zeker in een film ben je maar een radertje in een groter geheel. Ten tweede ken ik véél acteurs die in het gewone leven verlegen zijn, niet heel sociaal en moeite hebben om zich te uiten. Maar zet hen op een podium of voor de camera en alles vloeit er uit. Het is onze manier om te kunnen functioneren in deze maatschappij. We kanaliseren onze woede op een legale manier en met de bedoeling dat anderen er iets aan hebben.”

Twee weken geleden was Hammenecker nog in het Noord-Franse Béthune voor opvoeringen van Maria Stuart van Friedrich Schiller. Deze weken staan in het teken van een serie van RTBF en HBO over de Brusselse gangster Patrick Haemers. Hij zal vader Achille Haemers voor zijn rekening nemen. “Die kwam uit Kortrijk. In zijn interviews detecteer je een licht West-Vlaams accent.”
Hammenecker trok ooit naar Boedapest om voor een Amerikaanse serie in het Engels een Deen te spelen. Knap staaltje spraaktechnologie.

Dust is vanaf deze week in de bioscoop te zien