Joachim Lafosse na de heisa: 'Ik wil niet alleen als cineast evolueren, ook als mens'

Joachim Lafosse staat internationaal geseind als een specialist in verhelderende films over zware, tragische familiesituaties. Met Six jours, ce printemps-là zoekt de bekroonde Vorstenaar eindelijk de zon op. Tegelijk vindt hij de moed om zijn gecontesteerde gedrag onder ogen te komen. “Dat er geen klacht is ingediend, betekent niet dat ik geen fouten heb gemaakt.”

Joachim Lafosse is sinds jaar en dag een vaste waarde op de internationale filmfestivals. Zijn intieme, lucide films verkennen complexe thema's of taboes zoals grensoverschrijdend gedrag (Élève libre), kindermoord (À perdre la raison), de rol van geld in echtscheidingen (L'économie du couple) of witte ridders die zelf verslaafd zijn aan kinderpornografie (Un silence). Met Six jours, ce printemps-là zoekt de Brusselaar letterlijk en figuurlijk het licht op. Hij won er in San Sebastián de prijzen voor beste regisseur én beste scenarist mee.

Maar er hangt een schaduw over dat succes. In juni vorig jaar getuigden verschillende vrouwen in de Franse krant Libération dat Lafosse zich op verscheidene filmprojecten verlaagde tot intimidatie, gebrul, vernederingen en kwetsend gedrag. Hij probeert nu zijn verantwoordelijkheid te nemen. “Dat er geen klacht is ingediend, betekent niet dat ik geen fouten heb gemaakt. Mijn prioriteit is om te luisteren en het leed te erkennen dat ik heb veroorzaakt door mijn stress, mijn angst, mijn onrust.”

Hij wikt zijn woorden, want “de media zijn niet de geschikte plaats voor herstel.” Bemiddeling, zo ondervond hij, deed iedereen goed. Via gespecialiseerde therapie werkt hij aan zichzelf. “Het voorbije anderhalf jaar heb ik hulp gezocht. Een professional helpt me met herstelbemiddeling. Ik heb kunnen luisteren naar wie ik leed heb aangedaan en we hebben van gedachten kunnen wisselen. Ik erken dat leed en zoek naar de juiste woorden voor verontschuldigingen. Ook al weet ik dat ik misschien niet alles volledig kan goedmaken, dat is toch mijn diepste wens.”

Lafosse put vertrouwen uit het rimpelloze verloop van de opnames en de afwerking van Six jours, ce printemps-là. “Uiteraard zou het altijd zo moeten zijn. Het idee is om niet alleen als cineast te evolueren, maar ook als mens. Een nieuwigheid was dat ik even veeleisend ben geweest tegenover mezelf en de ploeg als vroeger, maar zonder te kwetsen. Wanneer ik merk dat ik angstig, gestrest of kwetsbaar word, moet ik het onmiddellijk benoemen, een stap achteruit zetten en hulp vragen. Ik heb ervaren dat dat me niet belet om goeie films te maken. Integendeel zelfs.”

Kaarslicht

Six jours, ce printemps-là is een kleinood. Een gescheiden moeder, glansrijk vertolkt door de Frans-Malinese actrice Eye Haïdara, moet zich dubbelplooien om rond te komen. In een bevlieging trakteert ze haar tienjarige tweeling en haar nieuwe vriend op een vakantie in Saint-Tropez. Stiekem verblijven ze in het vakantiehuis van de steenrijke ouders van haar ex. Lafosse maakte het op zijn tiende zelf mee.

“Mijn film is een hommage aan mijn moeder. Ze heeft mijn vader jarenlang gesteund in zijn ziekte en tijdens zijn verblijven in de psychiatrie, maar op een gegeven moment kon ze niet meer.”

Zijn ouders gingen uiteen en zijn leven en dat van zijn tweelingbroer zag er ineens helemaal anders uit. “Plots moest mijn moeder dag en nacht werken om rond te komen. Plots moesten we ons huiswerk op haar werk maken.”

In een bevlieging namen ze tijdens een zesdaagse vakantie aan de Côte d'Azur in het geniep hun intrek in het vakantiehuis van de voormalige schoonouders. “Eigenlijk hadden wij haar dat beroerde plan aangepraat. Het mocht niet uitkomen. We mochten het aan niemand vertellen. Ik herinner me haarscherp dat we het ene moment heel vrolijk waren en het andere heel ongerust. De zon, de zee en het strand deden ongelofelijk deugd. Maar we konden niet naar de gebruikelijke privéstranden uit schrik herkend te worden. We verplaatsten de buitentafel om niet gespot te worden. Zodra het donker werd, moesten alle gordijnen dicht en gebruikten we kaarslicht.”

Met dat soort alledaagse taferelen de kijker boeien vond Lafosse een heerlijke uitdaging. “Mijn andere films duiken telkens in het hart van een crisis, meestal een familiale crisis. Deze keer is de crisis voorbij. De ouders zijn gescheiden. Alleen is de crisis niet goed afgehandeld.”

Niet alleen omdat hij 'als noorderling' in het licht en het blauw van de feeërieke Azuurkust filmde, is Six jours, ce printemps-là zijn zonnigste film tot op heden. Hij toont ook hoe de moeder haar tweeling twee cruciale levenslessen meegeeft. “Die vreemde vakantie drukte ons met de neus op de feiten. Mijn moeder was gedeclasseerd. Ze behoorde in de ogen van mijn grootouders niet meer tot de familie en had geen recht meer op de eigendommen van de familie. Ik heb daar bedenkingen bij. Een familie die slechts bekommerd is om eigendom verwerven en behouden, is een zieke familie. Voor mij moet een familie openstaan voor scheidingen, nieuwe verbintenissen, nieuwkomers, afvallers.”

Rock-'n-roll

Lafosse is zelf gescheiden en vader. “Als geliefden zijn we gescheiden, maar we blijven ouders van een kind. Het is onze verantwoordelijkheid om ons af te vragen wat de gevolgen van onze scheiding zijn voor ons kind en erover te waken dat het hem zo gemakkelijk mogelijk wordt gemaakt. Over dat soort vragen wil ik je met de film doen nadenken.”

Maar wat hij van zijn moeder leerde, is nog van een andere aard. “ Ook al maak je een declassering mee, je kunt nog altijd waardig van het leven genieten. De zon, de zee, het strand zijn van iedereen. Het klassenverschil tussen mijn moeder en de familie van mijn vader, was groot. Er was ineens minder comfort. Maar dat was ook leefbaar. We gingen daar niet van dood.”

Een tweede belangrijke levensles was de aanwezigheid van een nieuwe geliefde. “Door deze film te maken, besef ik pas echt hoe rebels en rock-'n-roll mijn moeder was. We zagen dat ze niet terugdeinsde voor haar verlangens, haar wensen. Ze liet zien dat ze niet alleen een moeder was, maar ook een vrouw met eigen behoeftes en dromen, een vrouw die van een andere man hield dan onze vader. Het was een sleutelmoment in onze levens. We waren niet meer dezelfde kinderen. Het maakte ons tot de mannen die we zijn geworden.”

Of hij met Six jours, ce printemps-là een nieuwe weg is ingeslagen, durft Lafosse niet met zekerheid te zeggen. “Ik zal niet ontkennen dat de goesting om het tragische te verkennen fel verminderd is. Ik geloof sinds enkele jaren sterk dat er altijd een mogelijkheid is om te evolueren en beter te doen. Ik heb met veel passie bijzonder tragische verhalen gebracht. Élève libre, À perdre la raison, Un silence. Ik denk eerlijk gezegd niet dat ik daar vandaag nog zou in slagen. Ik zou het te hard of te zwaar vinden.”

Vandaag wil hij liever oplossingen laten zien of toch minstens dat “positieve evoluties mogelijk zijn”. “Of dat me volledig van tragedies heeft genezen, weet ik niet. Wat voor vorm mijn volgende films zullen aannemen, is niet de grote zorg. Van belang is dat ik evolueer als mens door te luisteren naar het leed dat ik heb berokkend met mijn angsten en problemen, en door het te erkennen. Daarnaast blijf ik aan mezelf werken, zodat ik mijn werk kan blijven doen.”

Six jours, ce printemps-là is vanaf 10/12 in de filmzalen te zien