Vermoord Palestijns meisje krijgt een stem: 'Dit is geen horrorfilm, dit is de realiteit'

Met The voice of Hind Rajab geeft Kaouther Ben Hania gehoor aan een vijfjarig Palestijns meisje dat de oorlog in Gaza niet overleefde. Een verpletterend relaas, op de grens tussen docu en fictie.

“Surreëel”, noemt Kaouther Ben Hania de bijval die The voice of Hind Rajab begin september op het filmfestival van Venetië kreeg. De Tunesische regisseuse (Four daughters, The man who sold his skin) werd op een staande ovatie van 23 minuten getrakteerd, een record. Het publiek liep huilend de zaal uit. De Gouden Leeuw ging uiteindelijk naar Jim Jarmusch, maar Ben Hania ontving wel de Grand Jury Prize. Film Fest Gent schonk haar in oktober de Grand Prix.

“Een film over Gaza, in het Arabisch ook nog, kan makkelijk in de marge belanden”, vertelt ze tijdens een Brusselse tussenstop. “Maar het omgekeerde gebeurt. Dat geeft veel voldoening. Vanaf het begin was het mijn betrachting om de stem van Hind Rajab zo luid mogelijk te laten weerklinken.”

Hind Rajab werd eind januari 2024 vermoord door Israëlische soldaten. Op bevel van het Israëlische leger was het vijfjarige meisje samen met haar oom en tante en hun vier kinderen Gaza-stad ontvlucht. Toen hun auto onder vuur werd genomen, overleefde ze als enige de aanval. Vrijwilligers van de Rode Halve Maan slaagden erin om haar aan de lijn te krijgen. Terwijl ze tussen de geweerschoten door smeekte om hulp, probeerden de hulpverleners een ambulance te sturen. Die was op acht minuten van haar verwijderd. Toen de ambulanciers na uren overleg eindelijk groen licht kregen, werden ze zelf gebombardeerd op vijftig meter van Hind Rajab.

“Ik hoorde haar stem op het internet, en besefte meteen dat ik die film moest maken”, zegt Ben Hania. “Ik voelde een grote innerlijke noodzaak. In tijden van genocide vraag je je af: wat betekent het nog om mens te zijn? Wat betekent het om kunst te maken? Wanneer iets gebeurt dat je voorstellingsvermogen te boven gaat, vraag je je af wat je kunt doen.”

Ben Hania gebruikte de echte opnames van Hind Rajab in haar film. “Luisteren naar Hinds stem was bijna ondraaglijk. Maar het zou zinloos geweest zijn om haar door een jonge actrice te laten naspelen. Dit is geen horrorfilm, dit is de werkelijkheid.” De hulpverleners werden wel door (Palestijnse) acteurs vertolkt. “De meeste scènes zijn in één take gedraaid. De acteurs speelden niet, ze reageerden op de stem van Hind. Er zat een rauwe echtheid in die momenten. Ik wilde echte mensen tonen, in echte omstandigheden, en empathie opwekken – iets wat we vandaag hard nodig hebben.”

De regisseuse vertelt het hele verhaal van de film vanuit het kantoor van de Rode Halve Maan, waar de frustraties hoog oplopen door het kafkaiaanse kluwen van procedures en goedkeuringen waar de hulpverleners zich door moeten worstelen. “Door hun ogen begrijp je hoe het systeem dat door de bezetting is opgelegd hun werk onmogelijk maakt. Het is pure wreedheid.”

Dat beperkte kader versterkt het gevoel van machteloosheid, én het vergroot de impact van de stem van Hind Rajab, wier frêle smeekbedes versmacht worden door de gruwel rond haar. “In een film is geluid even krachtig als beeld”, zegt Ben Hania. “De stem van Hind Rajab draagt alles wat je moet zien in zich.”

Veel mensen willen die stem niet horen, zegt Ben Hania. “Maar ik zeg: luister, en doe er iets mee.” Zo wordt Hind Rajab symbool voor de 20.000 kinderen die de oorlog in Gaza niet overleefden. “Twintigduizend, tweehonderd – het blijft een getal. Maar via één verhaal kun je de omvang van het verdriet écht voelen. Vermenigvuldig dit verhaal met twintigduizend, en je begrijpt hoe ondraaglijk het is wat de mensen in Gaza meemaken.”

Die mening deelt ook de moeder van Hind Rajab. “Er zijn vele Hinds Rajab in Gaza, drukte ze me op het hart. Ze wil niet dat Hind vergeten raakt onder het puin van de lichamen. Ze wil gerechtigheid. Ze hoopt dat degenen die haar dochter bewust hebben gedood, ooit verantwoording moeten afleggen. Ze zei dat deze film kan helpen om bewustzijn te creëren.”

Ben Hania nam meteen contact op met haar, voor ze de film maakte. “Als zij dit niet wou, zou ik er meteen mee gestopt zijn. Ze heeft de film intussen nog niet gezien, dat is te moeilijk voor haar. Ze kan de opnames van Hinds stem online ook niet aanhoren, wat volkomen begrijpelijk is. Maar ze wilde absoluut dat ik de film maakte. Haar familie heeft de film wel gezien, en ze hebben haar verteld dat ze er trots op mag zijn. Binnenkort zullen we elkaar ontmoeten op een groot festival, samen met de medewerkers van de Rode Halve Maan.”

Ben Hania is verknocht aan de mengeling van fictie en documentaire. “Ik begin nooit bij de vorm, altijd bij het verhaal. En omdat ik vaak met echte verhalen werk, is er altijd iets documentairs aan. Ik vraag me telkens af: wat is de beste manier om dit verhaal te vertellen? Voor Hind Rajab had ik een klassieke documentaire kunnen maken, maar dat zou niet dezelfde emoties oproepen.”

The voice of Hind Rajab is een mokerslag, maar er is ook kritiek. Critici vinden dat Ben Hania bewust op de emoties mikte, en noemen haar film partijdig. “Dat verwijt is betekenisloos”, schokschoudert de regisseuse. “Als regisseur kies je altíjd een kant. Elke film volgt een personage, een perspectief. Dat is cinema. Neutraliteit bestaat niet, zelfs niet in de journalistiek. Een neutrale film zou saai en betekenisloos zijn. Je moet een standpunt innemen.”

The voice of Hind Rajab draait vanaf 19/11 in de zalen