Johan Verminnen: 'Het einde was heel dichtbij'

Nog één keer wil chansonnier Johan Verminnen (75) op tournee langs plaatsen en podia die veel voor hem hebben betekend. Een kankerdiagnose, een zware operatie en revalidatie houden hem niet van dat plan af. Uiteraard kan een doortocht in de Ancienne Belgique niet ontbreken in de afscheidstour van deze Brusseleir vè et leive. “Het einde van mijn podiumcarrière wil ik zelf in handen hebben.”

Met de tournee 'Afscheid van een zanger' pikt Johan Verminnen aan bij de plannen voor een laatste tournee die hij in april vorig jaar noodgedwongen moest afblazen. Op zijn 75e verjaardag - 23 mei laatsleden - kan de zanger dan toch melden dat er een nieuwe toer komt. Die is omwille van Verminnens broze gezondheid weliswaar bescheidener van opzet dan eerst gepland, maar omspant niettemin podia in heel Vlaanderen en Brussel. Het eerste optreden is gepland op 13 december in Heist-op-den-Berg. Op 17 januari volgend jaar staat hij op het podium van de AB. Dat de chansonnier nog op het podium kruipt, is bijzonder. Dat hij er überhaupt nog is, heeft hij te danken aan de medische wetenschap.

“Dit is mijn eerste confrontatie met de grote K,” zegt Verminnen. “De diagnose kwam totaal onverwacht in het voorjaar van 2025. Toen het ziekenhuis me belde om te melden dat ik me snel bij de oncoloog moest melden, zei ik: “Dat betekent dus dat ik kanker heb.” Daarop begon de medewerker aan de andere kant van de lijn te wenen omdat ik zo verrast was. Ze ging ervan uit dat ik het al wist. Bij de dokter werden de waarheid en de negatieve gevolgen onverbloemd gezegd. Ik wist precies waar ik stond. Soms is het beter dat je het niet weet, denk ik. Het belast je geest. Kanker is een mentale kwestie. Dat is het moeilijkste geweest. Er werd rekening gehouden met alle mogelijke scenario's, ook de erg negatieve. Ik voel me elke dag sterker worden. Echt genezen doe je evenwel niet.”

Hoe kwam de diagnose binnen bij u?
Johan Verminnen: Die mentale dreun kan ik niet beschrijven.

Ze doorkruiste de plannen voor uw aangekondigde tournee.
Verminnen: Dertig uitverkochte zalen die ik moest annuleren. Ook dat was een opdoffer. Daarom plan ik, in het kader van mijn herstel, deze nieuwe tournee. Ik heb heel mijn leven gedaan wat er in mijn hoofd zat, het heft in eigen handen genomen. Dus het einde van mijn podiumcarrière wil ik ook zelf in handen hebben. Alleen de grote K kan ik niet in handen nemen, dat hebben anderen gedaan, met al mijn appreciatie voor de chirurg en het medisch personeel. Twaalf uur opereren, de patiënt verzorgen, volgens die grote eed die ze gezworen hebben.

De patiënt moet zich er ook doorheen slaan.
Verminnen: Vechten tegen kanker bestaat niet. Je moet aanvaarden en mentaal weerbaar zijn.

De nieuwe toer is wel iets minder ambitieus van opzet dan de vorige?
Verminnen: Dertig optredens op een rij, dat kan ik niet meer. We doen nu plekken aan die essentieel zijn voor mij. Neem nu de AB. Ik zat in het bestuur toen daar de grondige verbouwing plaatsvond. De Roma in Antwerpen heb ik zien heropbloeien en is de ideale plek om mijn Antwerpse publiek uit te wuiven. Zo ook in Oostende, Hasselt… Een hele reeks “afscheiden”. Dat zal een emotionele zaak zijn, maar dat is eigen aan de zanger: ontroeren en ontroerd worden.

Dat u een punt zou zetten achter uw podiumcarrière, dat stond wel al vast?
Verminnen: Je moet waardig afscheid kunnen nemen. Ik heb te veel artiesten zien voortdoen die duidelijk 'over the top' waren. Het laatste optreden van Charles Aznavour, die ik zeer bewonder, dat ik meemaakte, maakte pijnlijk duidelijk hoe hij bepaalde noten niet meer haalde. Dat wil ik mijn publiek besparen.

Haalt u die lat zelf nog?
Verminnen: Dat moet worden bewezen. De aftrap wordt gegeven in Wemmel, waar ik geboren en opgegroeid ben. De tournee eindigt in mijn huidige woonplaats Hansbeke, bij Deinze, in het prachtige Leietheater. Daar heb ik ooit het openingsconcert gegeven. Je ziet, er zit veel symboliek in mijn tournee. In meer dan vijftig jaar heb ik overal in Vlaanderen gespeeld. Al die plekken nog eens aandoen kan ik niet, helaas. Ik moet mijn krachten doseren.

Doseren. Laat dat nu een werkwoord zijn dat het publiek niet met u associeert.
Verminnen: Ik heb het er ook heel moeilijk mee. Het is altijd volle gas geweest. Nu is erover gewaakt dat er nooit meer dan twee optredens in een week zitten. Mijn oncoloog waarschuwde me: deze revalidatie duurt twaalf maanden. Ik probeer ze altijd in te korten.
Er is een stuk van mijn maag weggenomen, waardoor ik nu verschillende keren per dag kleine beetjes moet eten. Voor de Bourgondiër die ik ben, is dat niet van de poes.

Wat brengt u tot rust tijdens zo'n traject?
Verminnen: Het landschap dat ik zie vanuit mijn tuin, waar ik de daken van de aken zie voorbijschuiven, als in een gedicht van Emile Verhaeren. De poëzie van dat landschap en de creativiteit brengen redding.

Bent u momenteel nog nummers aan het schrijven?
Verminnen: Momenteel schrijf ik vooral blogs voor mijn website. Maar gisteren heb ik nog een liedje geschreven waarvan ik niet weet of ik het ooit zal uitbrengen. Het is geschreven met alle filosofie die ik nu bezit. De ziekte werpt je terug op jezelf, de essentie. Je kijkt plots vanuit een andere invalshoek naar de dingen. Vraag me niet om dat uit te leggen.

Doet u toch maar eens een poging.
Verminnen: Hecht alleen belang aan positieve zaken. Loop kilometers rond negatieve haarden. Je leeft van dag tot dag. Pluk de dag, of het nu regent of de zon schijnt.

Hebt u veel steun gehad van de collega's uit het vak?
Verminnen: Dat is beperkt gebleven. Wanneer de diagnose nog vers is, ben je een bezienswaardigheid. Daarna is het nieuwe ervan af voor de mensen. Dat moet je begrijpen. Kijk naar de actualiteit: het gaat niet meer over Gaza, terwijl het conflict daar toch niet afgelopen is? De aandacht en de belangstelling ebben weg. Alleen de echte intimi blijven over.

Wie gaat er mee op tournee?
Verminnen: De groep wordt beperkt tot de basis: Bert Candries (bas), Leo Caerts jr. (piano, keys) en Martin De Wagter (drums), opgevrolijkt door de twee beste accordeonisten van het land: Philippe Thuriot en Gwen Cresens, die om beurt spelen.

Op 17 januari is het de beurt aan Brussel. Dat wordt vast ook een speciaal moment.
Verminnen: Brussel is, om het met Jacques Brel te zeggen, mon Amérique à moi. Daar heb ik alles geleerd. Door te pendelen naar Brussel, door te kijken rondom mij. Een van mijn hobby's was mensen kijken vanop een terras, elk met zijn eigen verhaal, van over heel de wereld, dàt is Brussel. Brussel is een vluchthaven voor mensen uit de hele wereld. Het is de beste leerschool die ik in mijn leven heb gehad. Alle cultuur passeert door Brussel. Je moet dit landje niet overschatten, maar zeker niet onderschatten. Luik en Antwerpen zijn natuurlijk ook prachtige steden, maar wie heeft de gebreken en de kwaliteiten van Brussel? Alléén Brussel. Het is de meest kwetsbare, maar ook de meest universele stad van ons land. Ik kom tegenwoordig veel te weinig in Brussel, want ik ben minder mobiel. Ik heb spijtig genoeg ook mijn activiteiten voor Be Brusseleir moeten stopzetten. Ze zetten zich in voor verbinding tussen de mensen, en laat dat nu net dé taak van de artiest zijn.

Welke plekken in Brussel zijn voor u 'lieux de mémoire'?
Verminnen: Ga eens op het terras van het Muziekinstrumentenmuseum zitten. Het uitzicht en de unieke collectie moet je gezien hebben. De AB is een prachtige concertzaal die ik heb zien groeien. Ik heb mijn kleine steentje bijgedragen aan die evolutie. Ik houd ook van het kanaal dat Brussel in tweeën deelt. Ik houd van Molenbeek. Het is zo anders! Het toont een cultureel karakter en een bevolking die anders is dan de andere delen van Brussel. Het heeft een warmte op zijn eigen, ne gruuten bazaar. Met de warmte van een oosterse bazaar.

Niet voor niets bent u 'Brusseleir vè et leive'.
Verminnen: Ik heb vooral liefde betoond voor de stad. Die liefde overleeft elk slecht beheer. De Brusselse bestuurders gaan geen punten scoren voor hun beleid. Ze tonen een misprijzen voor hun bevolking. De mensen verdienen beter, veel beter.

Ongetwijfeld heeft men u ooit voorgesteld om zelf in de politiek te gaan.
Verminnen: Verschillende malen. Maar ik zet me liever in voor sociale doelen. Dat bewijst mijn engagement bij SABAM, waar ik kleine zaken heb helpen veranderen. Niettemin is het uitgegroeid tot een buitengewone auteursvereniging die kan dienen als voorbeeld voor de ons omringende landen.

Staat 'In de Rue des Bouchers' op de playlist?
Verminnen: Voorlopig niet. En als ik het speel, zal het minder festif zijn. Ontdaan van het cajun-gehalte. Artiesten worden verplicht om bepaalde nummers te blijven spelen. Het komt erop aan om genoeg goede nieuwe nummers te schrijven om een aantal oude nummers te kunnen vermijden.

Aan 'Laat me nu toch niet alleen' zult u niet kunnen ontsnappen, toch?
Verminnen: Neen, en terecht. Maar ik bereid een plaat voor september voor onder de noemer 'Vergeten liedjes'. Media en programmatoren pikken van elke plaat twee liedjes op en negeren de rest. Ik vertel met deze bundeling mijn eigen verhaal, op een andere manier dan een best of. Dit is de keuze van de artiest zelf, dit vertelt wie hij is en hoe hij tegenover de wereld staat. Grasduinen in mijn oeuvre van 450 nummers was een hele klus. Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat het niet allemaal even evenwichtig is, maar het is wel wérk, he. Een liedje schrijf je niet op twee minuten. Zweet, werk, tranen en een glimlach, dat zit er allemaal in.

Als u straks op het podium staat te zingen van 'Ik voel me goed': is dat dan gemeend?
Verminnen: Ja, want als ik op het podium sta, voél ik me goed, anders zou het me niet lukken. Het nummer is veel meer dan een ballade voor optimisten, trouwens. “Laat de deurwaarders maar komen/alles is al meegenomen/alleen dat paar mooie dromen/krijgen ze van mij nooit mee. Ik heb geen geld en ik heb geen zorgen/wie denkt er dan nog aan morgen/ik ben blij dat ik leven mag.” Nu besef ik hoe wààr ze zijn. Er staat soms meer in een tekst dan mensen bij een refrein vermoeden. Je moet lezen terwijl je luistert. Dat doe ik ook vaak, vooral bij Angelsaksische teksten. Een noodzaak hoor, want mijn Engels is niet zo geweldig. Maar zo dringt de betekenis sterker tot je door.

Dat het voor u in het Nederlands moest, stond vast van bij het begin?
Verminnen: Jazeker. Als zestienjarige heb ik wel het Engelse repertoire gezongen in skiffle- en rockgroepjes, en daar heb ik ook veel van geleerd, maar de liedjes die ik zelf schreef waren toen al in het Nederlands. Een onbeholpen Nederlands, weliswaar, echt jeugdwerk. Ik ben blij dat men die manuscripten niet terugvindt (lacht).

Hoe blikt u terug?
Verminnen: Nederig, maar fier. Nederig, want ik ben me bewust van het talent dat er op de wereld rondloopt en waar ik me niet aan kan meten. Fier, om wat ik gepresteerd heb. Zo simpel is het. Ik heb misschien wel spijt van een aantal dingen, maar in mijn huidige toestand probeer ik van spijt niet mijn onderwerp te maken. Ik focus op het goede.
Natuurlijk was ik graag doorgebroken in Frankrijk. Om dan, zoals de zanger Pierre Perret, mijn tournees op te hangen aan de Michelingids (lacht). Ach, in de AB en de Roma wordt ook voortreffelijk voor de artiesten gekookt, weet ik uit ervaring.

Sterven op de scène, is dat een optie?
Verminnen: Neen. Ik heb het laatste optreden van Arno gezien. Mijn bewondering voor hem is nu nog groter dan voorheen. De soberheid waarmee hij, slechts geflankeerd door een pianist en een bas, die nummers bracht… Dat heeft me zo geëmotioneerd. Ik wist: dit is het laatste dat ik van hem zie. Ik koester zijn laatste plaat. Ik ben hem, en dan vooral zijn Franse teksten, nog meer gaan appreciëren. Ze bevatten waarheden die niet te bevatten zijn. We zijn toch maar allemaal gigolo's die op een podium staan. Het publiek is trouwer dan de zanger. Ook als de zanger minder is, komt het publiek terug. Omdat ze geraakt zijn door een woord, een noot. Paul Simon of Paul McCartney zijn hoorbaar ouder geworden, maar ze ontroeren vandaag met hun kwetsbaarheid. Die kwetsbaarheid zal ik ook tonen op het podium, en dat zal mijn publiek appreciëren. Niet de volmaaktheid, maar de kwetsbaarheid maakt het interessant. Luister maar naar de blues, waarmee het voor mij allemaal begonnen is. In al mijn liedjes zit een vorm van blues.

Wat na het einde van de tournee?
Verminnen: Aan elke reis komt een einde. De route is interessant, maar de thuiskomst is minstens even belangrijk. Ik wil veilig thuiskomen. Naar een comeback hengelen doe ik niet. Ik zal me wellicht meer op het schrijven gaan richten. Als het gaat over de toekomst, denk ik vooral aan mijn dochter Paulien: zij heeft de toekomst, ik niet meer. Maar zij rectificeerde dat. Zij zegt: je hebt het heden dat je nog wordt gegund. En daar ben ik blij mee. Ik ben zo ver geweest, niet alleen in de ziekte, maar ook in mijn carrière, dat ik goed weet wat het is om naar mijn landschap te kijken en me met het leven te verzoenen. Of wat er nog van overblijft.

Bent u bang voor het einde?
Verminnen: Als je een ziekteproces als het mijne doormaakt, weet je dat het einde heel dichtbij was. Na de operatie vertelde de chirurg me dat ze mij had voelen wegglippen, maar dat ik teruggekomen was. (stilte) Ach, misschien loop ik morgen onder een auto en is het ook gedaan. Mijn grote vriend, de dichter Freddy Smekens, schreef: “Vele missionarissen stierven in verre streken/ anderen door gewoon de Ninoofse steenweg over te steken.” Zo is het leven, hé.

Johan Verminnen speelt op 17/1/2027 in de Ancienne Belgique