Pianist Orson Claeys op het Brussels Jazz Weekend: 'Jazz is de puurste vorm van muziek'

Hij is vernoemd naar een legendarische filmmaker, bekwaamde zich als jonge skater in kickflips en boardslides, vond zichzelf terug in de boksring, maar ging uiteindelijk voor een three sixty als jazzpianist. Tijdens het Lotto Brussels Jazz Weekend laat Orson Claeys horen waar al die omwegen uiteindelijk samenkomen.

Orson Dwight Othello Claeys heet de jonge Gentenaar voluit. Met zo'n naam kun je niet anders dan een artistieke carrière ambiëren, toch? “Dat hoeft niet per se, maar ik ben wel blij met die naam”, glimlacht de pianist die zich dit weekend mag tonen op het Brussels Jazz Weekend, de hoofdstedelijke hoogmis van de jazz.

Claeys' ouders waren duidelijk geïnspireerd. Orson verwijst naar Orson Welles, regisseur van de all-time filmklassieker Citizen Kane. Dwight is een knipoog naar de Amerikaanse president Eisenhower, en Othello komt van het gelijknamige toneelstuk van Shakespeare. Zijn broer Aimé, die als acteur al indruk maakte in de series 1985 en Knokke off, heeft Aimé Atticus Salim Claeys op zijn paspoort staan.

“Mijn vader en moeder zijn geen kunstenaars, ze zijn gewoon gefascineerd door die figuren”, zegt Claeys. “Ze hebben ons nooit een richting willen opsturen. 'Maakt niet uit wat je doet, als je het maar met passie doet', was hun filosofie. We zijn niet allemaal artistiek bezig. Mijn andere broer is dakwerker, en mijn halfzus zit in de IT.”

De trip van Kendrick

Claeys begon als tienjarige aan een klassieke piano-opleiding nadat hij voor het eerst de aantrekkingskracht van dat instrument had ontdekt bij een lagereschoolvriendje. Maar eerst wilde hij skater zijn, als tiener droomde hij zelfs van een carrière als pro. “Ik stond ermee op en ging ermee slapen”, vertelt hij. “Ik was best goed, werd ook gesponsord door een skatewinkel in Gent.”

Op het einde van de kunsthumaniora verloor hij zijn hart dan weer aan boksen. “De overgang van tiener naar twintiger vond ik heftig, ik had een uitlaatklep nodig. Boksen heeft me enorm veel bijgebracht. Je leert er discipline kweken, maar ook omgaan met stress. Als je in de ring stapt, moet je rustig blijven. Het is als een spelletje schaak. Hoe kalmer je bent, hoe beter je kunt presteren. In de muziek is dat ook zo.”

Na de middelbare school twijfelde Claeys of hij zou stoppen met muziek, of doorgaan. In het zog van enkele vrienden belandde hij op het conservatorium in Brussel. Boksen liet hij vallen om zijn vingers te sparen. “Plots besefte ik: als je die studies wilt doen, moet je er driehonderd procent voor gaan.”

Die driehonderd procent resulteerde intussen in een bekroning als Twintiger van Klara, en de Brussels Jazz Vanguard Award, de gloednieuwe jazzprijs die hij als eerste binnenrijfde en als beloning op het Brussels Jazz Weekend belandde.

Claeys ziet zichzelf nochtans niet als een jazzmuzikant pur sang. “Jazz is zo'n grote term, daar kan bijna alles onder vallen, zolang er improvisatie in zit. Maar momenteel sluit jazz wel het dichtst aan bij wat ik doe. Het is de puurste, meest vrije en oprechte vorm van muziek die er bestaat.” Als hij niet naar jazz luistert, doet hij zich te goed aan hiphop, afrobeat, amapiano en soul.

Een gamechanger in zijn muzikale vorming was het album To pimp a butterfly van de Amerikaanse rapper Kendrick Lamar. “Ik was een jaar of zestien toen het uitkwam. Met mijn vrienden heb ik die songs urenlang gepompt, elke keer ontdekte ik er iets nieuws in. Nu nog steeds. Die plaat is echt een trip.”

Net als veel andere Belgische jazzmuzikanten van zijn generatie heeft Claeys een open vizier. “Klopt. Jazz is sowieso voortdurend geëvolueerd. Zeker in Brussel is de scene heel elektronisch en beatgericht geworden, soms is het bijna techno. Maar in de seventies werd er ook al veel met elektronica en rock geëxperimenteerd.”

De piano is natuurlijk al uitvoerig verkend in de jazz, van Duke Ellington over Keith Jarrett tot Brad Mehldau. Is het niet verlammend om daar als jonge muzikant nog iets aan te willen toevoegen? “Zo wil ik niet denken, want dan zou ik meteen stoppen”, zegt Claeys. “Je probeert gewoon je eigen taal te ontwikkelen. 'As soon as you realize that you're not the exclamation mark, but rather the dot on the exclamation mark, then the whole world opens up for you', heb ik Pharrell Williams ooit eens horen zeggen. Dat verklankte precies hoe ik het zie.”

De kracht van het nu

Uit Claeys' toewijding vloeiden de voorbije vier jaar ook twee ep's: Conversations en Odyssey to self. Op die eerste toonde hij zijn interesse voor fusion, waarbij zijn pianospel werd geflankeerd door wild solerende gitaren. Op de tweede toonde hij een weemoedigere kant van zichzelf, met een opvallende rol voor de oed, de Arabische luit.

“Mijn vader legde thuis vaak muziek van Anouar Brahem en Dhafer Youssef op, dat is blijven hangen. Ik kan het moeilijk uitleggen, maar er is iets aan die instrumenten en die klanken uit die regio's dat mij diep raakt. Voor mijn eindrecital aan het conservatorium heb ik onderzocht hoe je Midden-Oosterse thema's kunt mengen met westerse jazz. Zo ben ik bij Akram Ben Romdhane terechtgekomen, een Tunesische oedspeler die zich in Brussel heeft gevestigd.”

Odyssey to self maakte Claeys nadat zijn moeder te horen kreeg dat ze terminale longkanker had. “Je blik op het leven verandert opeens volledig”, zegt de pianist. “Je denkt dat tijd eindeloos is, en plots word je geconfronteerd met eindigheid. Ik ben niet zo'n goeie prater, dus zette ik mijn gevoelens om in muziek. Vandaar ook de grote rol voor de oed, dat instrument benaderde op dat moment het dichtst wat ik voelde.”

Bij de ep maakte Claeys samen met regisseur Lisa Coenen een kortfilm, waarin zijn broer Aimé terugkeert naar zijn ouderlijk huis nadat hij vernomen heeft dat zijn moeder overleden is. “Die film verklankte het verhaal van de plaat: blijf je vluchten van je emoties, of draai je je om en ga je ze aan, head on?” Het verhaal is fictie, zegt Claeys. “Mijn moeder heeft de kanker overwonnen, het gaat gelukkig goed met haar.”

Die periode van wanhoop deed Claeys vooral nog meer geloven in the power of now, volgens de filosofie van Eckhart Tolle. En dat hij zoals hij zei driehonderd procent voor muziek moest gaan. Op het Brussels Jazz Weekend toont hij een glimp van zijn debuutalbum, dat hij dit najaar uitbrengt en waarop hij al zijn levens laat samenkomen in het nu. “Het wordt een mix van de steunpilaren in mijn leven: de discipline van het boksen, de vrijheid van skateboarden, de openheid van jazz en de puls van hiphop.”

Orson Claeys treedt op 22/5 op op het Lotto Brussels Jazz Weekend, lottobrusselsjazzweekend.be