Bruno Vanden Broecke en Andie Dushime in 'Powerplay': theater als spiegel van de macht

In Powerplay zitten de woorden 'macht' en 'spel', maar Andie Dushime en Bruno Vanden Broecke hebben het in het stuk over machtsmisbruik. Met het theater als crimescene, maar ook als vrijplaats om de achterliggende mechanismen en dynamieken bloot te leggen.

Powerplay, een eerste regie van Valentijn Dhaenens, gaat over machtsmisbruik en grensoverschrijdend gedrag in het theater. Op het moment dat we de acteurs Bruno Vanden Broecke en Andie Dushime spreken, moet er nog veel nagedacht en geschreven worden. Het is wikken en wegen. “Macht is een onderwerp, maar we willen dicht bij onze sector blijven”, legt Andie Dushime uit. “Het zal dus over theater gaan, maar het vraagt tijd om zicht te krijgen op alles wat daarbij speelt. Het is een zwaar en ingewikkeld onderwerp. We willen een wereld neerzetten die niet te ver af ligt van de onze, maar we moeten ook personages en een verhaal creëren. Dat is de puzzel.”

“Machtsmechanismen zijn universeel”, knikt Vanden Broecke. “Het is blijkbaar des mensen dat je in stand wilt houden wat je voor jezelf verworven hebt. Soms is de manier waarop je dat doet op een gegeven moment echt niet meer oké, en zijn het anderen die je daar op moeten wijzen. Mensen met macht geven die zelden af. Wie er misbruik van maakt, geeft het maar moeilijk toe. Onvoorwaardelijk vergiffenis vragen of excuses aanbieden blijkt moeilijk. Hoeveel zelfinzicht heb je dan echt? Hoeveel zelfinzicht spéél je dat je hebt? Het komt er voor ons als theatermakers nu op aan een rake setting op te zetten met overtuigende personages; een goede invalshoek te vinden, waardoor het publiek vanaf minuut één mee is in een natuurlijk verhaal waarin iets op het spel staat. In ieder geval wordt het een confrontatie tussen een man en een vrouw. De man zou een acteur kunnen zijn met veel ervaring en aanzien, die in het verleden misbruik heeft gemaakt van zijn macht. Hij heeft een gesprek met een jongere vrouw met minder macht, waarbij dat thema niet uit de weg wordt gegaan.”

Comeback of cancelen?

In de aankondigingstekst van de voorstelling leek Powerplay metatheater over twee acteurs die al een theatertekst over het onderwerp aan het inoefenen zijn. “Zo gaat dat met die aankondigingen die meer dan een jaar op voorhand moeten klaar zijn”, lacht Vanden Broecke. “Zodra je zo'n eerste idee begint uit te werken, kom je toch dikwijls tot iets anders. Wat we nu aan het uitproberen zijn, is dat mijn personage een acteur is die na een aantal jaar nog eens een kans krijgt nadat hij is gecanceld wegens grensoverschrijdend gedrag op de toneelschool. Andie zou dan iemand kunnen zijn die hem als een soort consulente helpt bij die comeback, door hem in de rechtbank of in de media de juiste dingen te laten zeggen en doen.”

Het zou dan kunnen dat zo'n gevierde acteur inderdaad zoveel talent heeft dat het zonde is dat niemand hem ooit nog te zien zou krijgen. Maar evengoed kan zo iemand best gemist worden, omdat de nieuwkomers die hij eerder van een doorbraak hield, uiteindelijk nog beter blijken. Waarom zou een jonge vrouw zo iemand dan aan een comeback helpen? “Dat zijn vragen die spelen”, knikt Dushime.

Vanden Broecke pikt in: “Als zo'n consulente betaald wordt om een acteur te rehabiliteren, dan kan zij een min of meer neutrale positie innemen. Maar hoe meer ze over hem te weten komt of over zichzelf prijsgeeft, hoe meer er een verstandhouding groeit die haar oordeel en aanpak kan beïnvloeden. Veel hangt dus af van het perspectief. En dat zijn het soort kwesties die we willen onderzoeken. Wanneer vinden we dat iemand kan gerehabiliteerd worden? Hoe lang moet het duren voor iemand weer met z'n kop op tv mag? Zijn daar termijnen voor? En wie oordeelt daarover? Ik vind cancelen een heftig woord. Bij een straf hoort een strafmaat. Maar cancelen betekent annuleren, letterlijk tot niets terugbrengen.”

Dader of slachtoffer?

Kijk je naar gevallen die de media haalden, dan zie je vaak de onwil, onhandigheid of het falen van daders om tot inzicht of herstel te komen. Consulenten kunnen daarbij nuttig zijn. “En dan zijn we vandaag al beter af dan vroeger”, zegt Dushime. “#MeToo gaat over mechanismen die al heel lang spelen, maar die pas breed herkend en erkend worden dankzij mensen, vooral vrouwen, ook vrouwen van kleur, die zich hebben uitgesproken. Ook al werden ze niet gehoord of geloofd, of riskeerden ze hun carrière.” “Hoe komt iemand tot inzicht?”, vraagt Vanden Broecke zich af. “Welk gesprek helpt daarbij? Gaat het om een plotse openbaring? Of begrijp je een slachtoffer pas als jou eens iets soortgelijks wordt aangedaan?”

Komt de kunstensector sneller of trager tot inzicht? Is grensoverschrijdend gedrag daar meer nabij omdat performers ziel én lichaam investeren in hun job? Omdat de intimiteit groter is? Omdat machtsverhoudingen er een belangrijke rol spelen? Of omdat de sector inderdaad erg zelfkritisch is? “Ik geloof niet in die uitzonderingspositie”, oppert Vanden Broecke. “Misbruik van macht en grensoverschrijdend gedrag zitten overal. In eender welk verzekeringskantoor speelt hetzelfde. De kunstensector is vooral heel zichtbaar. Als er iets negatiefs en onverwachts gebeurt met bekende figuren, dan ligt daar direct een vergrootglas op. Zoals Valentijn ook zegt: we scheppen er vaak genoegen in dat bekende figuren van hun voetstuk vallen. Maar in een maatschappij van hoofdletters en snelle clicks kan theater wel de vrijplaats zijn om de machtsdynamieken nauwkeurig te portretteren. Dat is nu onze opdracht.”

“Als acteur en als maker ben je inderdaad afhankelijk”, zegt Dushime. “Net als andere makers wil ik die afhankelijkheid ook herijken. Maar het zou vooral mooi zijn als iedereen zich een beetje in onze personages zou kunnen herkennen. Als mensen beseffen dat ze soms ook te snel oordelen. In ons leven zijn we op een of andere manier allemaal weleens dader of slachtoffer. Ook die ambiguïteit willen we voelbaar maken.”

Powerplay is van 15 tot 23/1 te zien in de KVS, kvs.be