Choreograaf Wim Vandekeybus blikt tevreden terug op overweldigend operadebuut ‘Carmen’

Na veertig jaar carrière debuteerde Wim Vandekeybus vrijdag in Antwerpen met zijn eerste opera. De Brusselse choreograaf zet met zijn versie van Carmen niet alleen een heel grote cast op het podium – tot wel 120 dansers, zangers en muzikanten – zijn debuutproductie behoort volgens hem ook tot de meest diverse van het Europese operalandschap.

Tot voor kort sloeg de Brusselse choreograaf de operavoorstellen die op zijn pad kwamen steevast af. Maar over een hedendaagse herwerking van de Carmen twijfelde hij niet. “Als ik ooit een opera zou maken, dan zou het Carmen zijn”, zei hij daar eerder over.

“Veel van de andere opera’s die me voorgesteld werden, pasten niet bij mij. De stukken waren te statisch, te mannelijk of te beeldrijk. Bij Carmen was ik overtuigd er iets van mezelf te kunnen maken”, zegt Vandekeybus. Daarbij krijgen dansers een prominentere rol dan gebruikelijk in opera en beweegt ook het koor actief mee over het podium. “Het resultaat is een action-driven opera, waarin ik ook stukken van mijn eerder podiumcreaties verwerkte.”

Na de première van zijn eerste opera, blikt Wim Vandekeybus moe maar voldaan terug. "Een opera maken is een heel intens proces", zegt hij. "We werkten zeven op zeven en elk uur en elke pauze is minitieus ingepland. Het is een totaal ander maakproces dan met mijn eigen compagnie."

Mix van generaties en achtergronden

Voor zijn versie van de klassieker brengt Vandekeybus meer dan honderd performers op de scène, een van de grootste producties van Opera Ballet Vlaanderen. Het leger aan dansers, zangers en musici is volgens Vandekeybus uitzonderlijk divers voor de operawereld.

"Opera is vandaag nog altijd een veel witter milieu dan de danswereld", zegt hij. Met een diverse cast, waaronder ook enkele dansers van zijn eigen gezelschap en een hoofdrol voor de Amerikaanse sopraan Raehann Bryce-Davis, probeert hij daar verandering in te brengen. “Daarnaast hebben we ook gespeeld met genderrollen: sommige mannelijke personages worden door vrouwen vertolkt en omgekeerd. Ook een dertigtal kinderen maakt deel uit van de voorstelling. Die mix van generaties, achtergronden en lichamen geeft een heel energieke dynamiek.”

Opera versus film

Na meer dan veertig jaar carrière zag Vandekeybus in de opera vooral een kans om zichzelf uit te dagen en een manier om niet in routine te vervallen. “Je leert enorm veel van een wereld die niet de jouwe is. Zo werkte ik voor deze productie nauw samen met de dirigent en speelden we vanuit onze eigen expertise op elkaar in tijdens het repetitieproces.”

Anderzijds ziet Vandekeybus – die naast choreograaf ook danser, fotograaf en filmmaker is – gelijkenissen met zijn werk. "Opera ligt dichter bij mijn werk dan je zou denken. De voorstellingen van Ultima Vez zijn altijd theatraal geweest. Ook in film en theater werk je met personages en dramaturgie. En bij opera regisseer je zangers dan weer bijna zoals acteurs.”

Op de vraag of we de komende jaren nog operavoorstellingen met Vandekeybus-signatuur mogen verwachten, is het antwoord wellicht nee, zegt hij. Na Carmen legt de Ultima Vez-oprichter zich toe op de herwerking van What the Body Does Not Remember, zijn eerste voorstelling die in 1987 in première ging. De revival-versie daarvan gaat op 17 juni in première in Parijs, met livemuziek van het Franse orkest Ensemble Intercontemporain.

Carmen is tot 13 juni te zien in Opera Antwerpen, daarna trekt de voorstelling naar Concertgebouw Brugge.