Michael De Cock neemt afscheid van KVS: 'Er is een schrijnend gebrek aan moed'

“Ik hou van het idee dat ik een passant ben”, zegt Michael De Cock, die van KVS een open en divers stadstheater maakte en straks verhuist naar het Théâtre de Liège. “Dat was ik in Mechelen, dat ben ik in Brussel en dat zal ik ook in Luik zijn.”

Zijn nog aan te duiden opvolger wenst hij ambitie, plezier en menselijkheid toe, maar vooral veel moed. “Er is een schrijnend gebrek aan moed om zich uit te spreken.”

Terwijl de fotografe regieaanwijzingen aan Michael De Cock (53) geeft in de foyer van de KVS Bol — “Kijk eens naar de deur alsof iemand binnenkomt” — beseft de artistiek leider dat hij hier straks na tien jaar voorgoed buiten stapt. Bij het Brusselse stadstheater waren ze verrast door de aankondiging van zijn zelfgekozen vertrek. Hij had het nog enkele jaren kunnen rekken, klinkt het aan zijn bureau dat uitkijkt op de Alhambrawijk.

Maar het aanbod van het Théâtre de Liège, dat de verhuizing van Serge Rangoni naar het Centro Cultural De Belém in Lissabon moest opvangen, was te aantrekkelijk. “Er zijn traantjes gevloeid, ook bij mij. Maar dat is goed. Ik wil niet de gast zijn die ze na vijftien jaar naar de uitgang moeten begeleiden. Nu was het misschien net iets te vroeg. Mijn horizon lag iets verder, maar deze kans wilde ik niet aan me voorbij laten gaan. Ik wilde altijd al eens werken in een Franstalige omgeving.”

Exact tien jaar nadat hij benoemd werd in Brussel, volgde in maart de benoeming bij het Théâtre de Liège, waar hij, net als bij KVS destijds, zal starten op 16 september en zich net als in de hoofdstad en in Mechelen wil engageren voor tien jaar. “Je hebt toch minimaal zeven, acht jaar nodig om iets neer te zetten dat er staat op Europees niveau. Ik geloof ook niet in trajecten waarin je een opvolger voorbereidt. Ik hou van het idee dat ik een passant ben. Dat was ik in Mechelen bij ’t Arsenaal, dat ben ik Brussel en dat zal ik ook in Luik zijn. Ik ben nooit de man van het collectief geweest.”

Waarom Luik?

MICHAEL DE COCK: Het is een heerlijke stad, met een prachtig theater dat een mooi Europees traject voor ogen heeft. Er sprak ambitie uit hoe ze het willen opengooien, en dus ben ik gaan praten, zonder op voorhand te weten of ik het zou worden. Maar ik neem aan dat mijn werk is opgevallen en mijn plan klonk blijkbaar overtuigend genoeg. Het is altijd mijn ambitie geweest om de cultuur weg te trekken van de cultuurpagina’s in de krant naar het centrum van het maatschappelijke debat. KVS is stoutmoedig, steekt de nek uit. Theater moet kwetsbaarheid tonen. Het mag niet alleen maar veilig zijn. Er moet iets op het spel staan.

Van de aanslagen over de pandemie tot de lokale politieke malaise. Van #MeToo over klimaatmarsen, Black Lives Matter en Gaza tot woke en cultuurbesparingen: er stond de voorbije tien jaar veel op het spel.

DE COCK: Ik was nog geen week benoemd of de KVS moest al sluiten door de aanslagen. Dat is de laatste eeuw drie keer gebeurd: na 22 maart, met covid en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Uitzonderlijk dus. Tijdens covid hing er hier een papier in de lift met ‘drie weken gesloten’ op. Het werden drie maanden.

Veel mensen vroegen zich in het begin af wat ik kwam doen: “Hij gaat er een parochiezaal van maken”, klonk het. Maar mijn eerste voorstelling Malcolm X, met regisseur Junior Mthombeni en een aantal acteurs die bij wijze van spreken nog nooit op een scène hadden gestaan, was meteen een schot in de roos. Ook al genereerde die turbulentie zoals bij elke burger nervositeit en bleven we er niet onbewogen bij, ons project was glashelder en veel groter dan de waan van de dag.

Na uw aanstelling als artistiek leider was het uw bedoeling om een generatie dertigers en veertigers klaar te stomen, zodat die klaar zouden zijn wanneer de theatermonumenten die opstonden in de jaren 1980 met pensioen zouden gaan. Is dat uw grootste verwezenlijking?

DE COCK: Ja, en het was tegelijk de leukste. We konden edgy en gedurfd zijn. Er is lang niet alleen Junior. Neem Carolina Bianchi, hier ooit verschenen met een klein toonmomentje en nu geselecteerd voor elk festival. Niet iedereen is gemaakt voor de grote zaal, maar ik vind dat we op zijn minst moeten uitzoeken wie wel.

En kijk wat Pitcho Womba Konga, Lisaboa Houbrechts, Zoë Demoustier of Nona Demey Gallagher intussen bereikt hebben. Niet alles valt echter af te meten aan succes. Maar hun voorbeeld maakt wel duidelijk dat dit huis gemaakt is om artiesten te begeleiden.

Bekijk hier het gesprek met De Cock

U maakte meteen schoon schip met de thematische aanpak van uw voorganger Jan Goossens.

DE COCK: Ik ben daar nooit voorstander van geweest omdat ik geloof in mensen. Wij proberen hier spelers en makers te vergezellen op hun traject en te helpen ontbolsteren. Dan zou het spijtig zijn uit de boot te vallen omdat je werk niet aansluit bij het gekozen thema.

De helft van de artiesten kwam niet uit een reguliere opleiding, maar uit informele netwerken als slam en urban arts. Daar werd tien jaar geleden nog smalend op neergekeken. Opleidingen zijn leuk om veilig op je bakkes te gaan en iets bij te leren. Maar onze opening naar de stad en internationalisering waren niet mogelijk zonder ook die onderstroom een podium te geven.

Niet iedereen was even opgezet met jullie opzichtig diverse discours dat generaties, genders en etniciteiten mixte.

DE COCK: We hebben een brand gemaakt van onze diversiteit. Ik zeg altijd provocerend: er is maar één check en dat is de payroll op het einde van de maand. Ons ging het niet om representatie of over fancy zijn. Dit was gewoon onze manier om het beste theater te maken.

Vooral mensen die nooit komen kijken, zagen weleens tegen mij over diversiteit, maar wij doen hier elke dag wat zogezegd onmogelijk is, met name constructief samenwerken aan prachtige projecten - genderdivers, intergenerationeel en multi-etnisch. Brussel is ook daardoor de meest creatieve stad ter wereld.

Dat maakt het des te spijtiger dat er in de politieke cockpit te veel ego’s botsen. Inmenging van de nationale partijboegbeelden heeft de boel veel te lang geblokkeerd. Maar sommigen vonden dat blijkbaar niet zo erg. Er werd strijd gevoerd zonder aan het welzijn van de Brusselaars te denken. Molenbeek 2030 is volgens mij het pijnlijkste slachtoffer geweest van de bestuurlijke malaise en dito imagoschade.

Zoals elke zichzelf respecterende grootstad trekt Brussel veel mensen aan. De vraag is hoe je omgaat met dat stedelijke weefsel. Als cultuurhuis kun je niet vechten tegen je stad en de architectuur van je gebouw of je wijk. Je kunt in De Singel in Antwerpen niet doen alsof je KVS bent.

We zijn een ankerpunt in een wijk die gigantisch aan het veranderen is: Kanal komt erbij, het Kaaitheater krijgt een nieuwe plek, er is veel gentrificatie ... Maar ik kan me geen andere KVS inbeelden dan in de Alhambrawijk en bij uitbreiding in de Kanaalzone, de Vijfhoek … Dit stadstheater eindigt met kruisbestuivingen in Montevideo en Chili, maar begint met de kleinste concentrische cirkel die ons meteen confronteert met grootstedelijke problemen , en kan haar ogen dus niet sluiten voor de daklozen en prostitutie om de hoek.

Wat neemt u mee van Brussel naar Luik?

DE COCK: Er zijn heel wat gelijkenissen. In Luik oogt het programma wat internationaler, maar het budget is ongeveer even groot. Net zoals ik hier gedaan heb, wil ik er het theater verder opentrekken naar de stad en een artistieke familie samenstellen.

Luik is geen hoofdstad, wel een historische stad met veel banden met Vlaanderen. Wist je dat de universiteiten van Gent en Luik op hetzelfde moment opgericht zijn door Willem I alias Guillaume I, tussen 1815 en 1830 koning der Nederlanden? Ik zou weleens willen zien wat we met een cluster van steden, zeg gerust het Europa van steden, cultureel kunnen aanvangen, hoe we Luik kunnen linken aan Maastricht, Keulen, Düsseldorf, Antwerpen,...

Ik zie de vrolijke vrienden van N-VA al twitteren: “Eindelijk zijn we van hem af.” Vergeet het, het is mijn oprechte ambitie om meer dan ooit te gaan samenwerken met Antwerpen, Gent én Brussel. Ik wil de Franstalige gezelschappen, of toch minstens die die wij zullen produceren, doen toeren in Vlaanderen, want dat ontbreekt nu en dat frustreert. Laat ons dus constructies opzetten om te ruilen en te tonen.

In de Franstalige media werd uw aanstelling enthousiast onthaald: eindelijk een Vlaming die een theater komt leiden in plaats van nog een Italiaan of een ...

DE COCK: … om de andere hoek kun je er bij een Italiaan gaan eten, wat ik ook graag doe. (Lacht) Maar er zijn veel diaspora’s in Luik. Net als Brussel is het een stad van migratie en van aankomst. Ik had er natuurlijk al gewerkt, maakte er eerder dit jaar met Junior Barber Shop Chronicles, waarmee we nog veel zullen toeren, en kom er sinds de jaren 1990. Ooit bracht ik voor een magazine verslag uit van het Franstalige theater, dus ik ken de scene.

Uw ouders waren allebei leerkracht Frans, maar de interesse voor de taal en de cultuur werd vooral aangewakkerd tijdens bouwkampen in Bretagne.

DE COCK: Ik moest als kind ook naar Waterloo en op uitwisseling naar Franse gezinnen. Aanvankelijk deed ik dat niet graag, want tot mijn zestiende had ik last van heimwee. Maar de impact ervan is natuurlijk gigantisch. Na mijn studies Romaanse filologie hoorde ik vaak dat ik daar niets mee gedaan had, maar ik heb er alles mee gedaan. Ik moet me nog wat inwerken in het Franse theater en de emerging artists daar, maar omdat ik het land en de markt zo goed ken zal dat snel gaan.

Dat gezegd zijnde vind ik het problematisch dat de meertaligheid van dit land niet beter benut wordt in het onderwijs. In Brussel is taalkennis evidenter, maar hoe moeilijk kan het zijn om vijf kilometer noordelijker, waar men geen Frans meer kent, wat meer immersie in te voeren? Misschien moet ik dan maar Vlaamse scholen gaan rondleiden in Luik. Terwijl anderen gemeenschappen uit elkaar willen trekken, denk ik dat er veel leuke dingen te doen zijn om de banden te versterken.

Wat wenst u uw opvolger toe?

DE COCK: (Verrast) Oei, dat is de eerste keer dat ik die vraag krijg. A hell of a ride. Veel ambitie, menselijkheid en heel veel plezier, want het gaat sneller dan je denkt. Ik moet soms lachen als ik oude foto’s van mij en Gerardo terugzie als jonge snaken van toch ook al 42 bij onze start. Maar ik wens die opvolger toch vooral moed. Er is een schrijnend gebrek aan moed om zich uit te spreken, om krachtdadig en ferm te zijn.

Aan een profiel waag ik me niet. Als iemand mijn mening vraagt, zal ik die bescheiden geven, maar ieder zijn rol.

Wat wil u in deze overgangsperiode nog realiseren?

DE COCK: Mooi afscheid nemen van het publiek en de familie hier. En er komt nog een gezamenlijke actie met het RITCS, tegen de nieuwe wet van Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA), die niet-EU-studenten veel meer wil doen betalen voor hun studies. Dat onrecht proberen we nog op de agenda te zetten en voor de rest wil ik (slikt even) stilletjes verdwijnen.

In uw monoloog Alleen Verbeelding, waarmee u nog altijd toert, zingt u ‘Holding Out For a Hero’. Die akoestische versie is heel sterk.

DE COCK: Dank je wel, maar het is een toevalstreffer. (Lacht) Het nummer is van de Amerikaanse songwriter Jim Steinman, die ook teksten schreef voor Meat Loaf en ik heb jaren versleten met hun Bat Out Of Hell. Ik koppel het als gimmick aan ‘One More Cup of Coffee’ van mijn held Bob Dylan dat precies dezelfde akkoorden heeft. Het duurde even voor ik het onder de knie had, want het is best moeilijk om te zingen, maar intussen kan ik vlot de akkoorden spelen en het à la Johnny Cash vrij fraseren.

En natuurlijk gaat het ook over dat kleine jongetje dat een held nodig heeft, of alleszins iets om de wereld mee te redden.