'Srebrenica' van Ras El Hanout in KVS: Brusselse rouwarbeid in Bosnië

In Srebrenica, le chemin inverse, over de genocide op duizenden Europese moslims in 1995, wijst het Molenbeekse theatercollectief Ras El Hanout het publiek sereen maar meedogenloos op zijn morele herinneringsplicht.

Ras El Hanout presenteert nog tot zaterdag verschillende stukken in de KVS, omdat het gezelschap zijn vijftiende verjaardag viert. In het geval van Srebrenica, le chemin inverse ging het dinsdag om een première, naar aanleiding van de dertigste verjaardag van de genocide in Srebrenica. In de omgeving van die Bosnische stad, werden tijdens de Joegoslavische burgeroorlogen meer dan 8000 moslimmannen van hun familie gescheiden, gedeporteerd en ge-ëxecuteerd, en talloze vrouwen systematisch verkracht.

Srebrenica, le chemin inverse is geïnspireerd door de jaarlijkse herdenkingsmars waar regisseur Mohamed Salim Haouach aan deelnam met een groep Brusselse jongeren. Zeven van hen, de meeste geen professionele acteurs, staan op het podium. Getuige hun relaas, en het documentaire beeldmateriaal dat ze tonen op een bijna lege scène, gaat het om een bikkelharde tocht. Fysiek - bijna 100 kilometer door de bergen op drie dagen - maar vooral mentaal.

De deelnemers van de Marš Mira leggen het traject af dat de slachtoffers destijds vergeefs gebruikten om te vluchten voor hun Servische beulen. Lopend op de schuldige grond, waar tot op de dag van vandaag nog lichamen geborgen worden, aanhoren ze getuigenissen van nabestaanden die meelopen. De emotionele ontvangst door de dorpelingen in het geteisterde Potočari zou in een ondraaglijke stilte verlopen.

Verwerkingstheater

Over de eenvoudige, terughoudende theatrale aanpak van Ras El Hanout kunnen we eigenlijk kort zijn. Rondjes wandelend op hun door de modder verknoeide stapschoenen uit de Decathlon evoceren ze de tocht, schamen ze zich over hun eerdere onwetendheid over dit drama, zijn ze zeer expliciet en meedogenloos in het schetsen van de gruwel van toen, stamelen ze over de onmacht die ze voelen bij het onpeilbare leed, en beseffen ze dat dergelijk leed vandaag elders opnieuw wordt geleden. Wat betekent hun eigen afzien dan nog in deze context? En wat kan het betekenen om hierover theater te maken?

Wellicht ligt de betekenis van deze onderneming - de tocht én het toneelstuk - in de daad zelf. Dit is vormings- en verwerkingstheater, waarmee Ras El Hanout ons op nut en noodzaak wijst van onze ‘devoir de mémoire’: herinnerings- en rouwarbeid mag niet mag ophouden tot alle misdaden erkend, onderzocht, berecht, en in de toekomst onmogelijk gemaakt worden. Blijkens het voor Ras El Hanout courante nagesprek, is dat alles zelfs in Bosnië zelf nog lang niet allemaal het geval - laat staan elders in de wereld.

Dat het Brusselse ‘kruidenmengsel’ Ras El Hanout de tragedie van het Bosnische ‘kruidvat’ bezwoer in een zaal waar Bosniërs en Brusselaars, moslims en niet-moslims geëmotioneerd naast elkaar zaten, mag wel optimistisch stemmen.

De ‘takeover’ van Ras El Hanout in KVS loopt nog tot zaterdag 8/11, KVS, www.kvs.be. Srebrenica, le chemin inverse is nog te zien op 20 december in Espace Toots, www.ras-el-hanout.be