Echolalia: De beeld- en woordmachines van Ana Torfs

© Ana Torfs

Ana Torfs stelt voor het eerst in zeven jaar weer solo in eigen stad tentoon. Echolalia bij Wiels omvat zes recente installaties, waarvan slechts eentje eerder in België te zien was. De kunstenares werkt met bestaande beelden en teksten die ze herhaalt, transformeert en vertaalt.

In het oeuvre van Ana Torfs staat het spanningsveld tussen tekst en beeld centraal, en de daarmee gepaarde processen van vertaling, interpretatie en visualisatie. In minutieus uitgewerkte, vaak bedwelmend mooie fotografische series, diaprojecties, prentenreeksen, een film of wandtapijten neemt ze fragmenten uit het collectieve geheugen onder de loep. Vertrekkend van bestaande teksten en beelden weet ze ons te verrassen door een nieuw licht op bekende zaken te werpen.

De onderwerpen – of beter aanleidingen tot het maken – van deze werken lopen erg uiteen: van Columbus' ontdekking van de nieuwe wereld en Jonathan Swifts roman Gullivers reizen over een vroeg-20e-eeuws stalenboek van de verfstoffenfabrikant Bayer tot een 18e-eeuws formeel systeem voor het benoemen van planten.

Torfs' vakmanschap leidt tot een feest voor het oog dat de kijker aanmaant tot verkenning, zelfs tot speuren. Wie zich laat verleiden door haar intellectueel spannende spel ontdekt onderhuids niet alleen sterke politieke standpunten, maar ook temperende ironie.
Hoewel de ruimte in Wiels sober oogt – de ingelijste foto's, zeefdrukken en prints zijn met precisie opgehangen –, vormt de tentoonstelling een ware ontdekkingstocht doorheen historisch geladen plaatsen en momenten: in zes gelaagde installaties ontdek je verbanden en raakvlakken tot je hoofd ervan tolt.

Vanwaar komt die titel, Echolalia?
Ana Torfs: Ik hou van woorden die suggestief zijn, maar ook de klank van de Engelse term 'echolalia' vind ik prachtig. Het eerste deel van het woord behoeft geen verduidelijking, en 'lalia' betekent spreken. De werken in de tentoonstelling resoneren met elkaar, zoals de echo, maar dat laatste woord kan ook slaan op de terugkeer van mijn werken naar Brussel. Het was van 2007 (Anatomy bij Argos, is) geleden dat ik nog solo tentoongesteld had in België. Ik was dan ook erg blij met de uitnodiging van (artistiek directeur en curator) Dirk Snauwaert. Echolalia is geen neologisme, maar staat voor de herhaling van woorden door een kind dat leert praten, maar ook voor het dwangmatige herhalen van woorden en zinnen. Wellicht lijd ik zelf aan echolalie, ik werk vaak met bestaande teksten en beelden die ik herhaal, transformeer of vertaal.

Je koos zes recente werken. Hoe verhouden die zich tot elkaar?
Torfs: Om de grote en lichte derde verdieping bij Wiels onder te verdelen, werd een lange muur opgetrokken. Deze eenvoudige maar radicale ingreep voorziet ruimte voor elk werk, en creëert de nodige verduistering voor de nieuwe installatie waarin projecties te zien zijn. Door te kijken en te luisteren, ontdek je talloze links tussen de zes installaties.

Veel werken hebben te maken met reizen.
Torfs: Ik reis erg graag. Zo ontstond de fotografische reeks Legend op het Canarische eiland La Gomera. Voor Displacement trok ik naar het Zweedse eiland Gotland en voor de The parrot & the nightingale, a phantasmagoria maakte ik foto's in een botanische tuin in Cuba. De reis duikt ook op in de jacquardwandtapijten TXT (Engine of wandering words). Dat werk gaat terug op de leenwoorden saffraan, koffie, tabak, chocolade, gember en suiker. Deze 'zwerfwoorden', die in talloze talen ongeveer hetzelfde klinken, verwijzen naar producten die via oude handelsroutes naar alle hoeken van de wereld reisden. Bovendien gaat het werk terug op een fragment uit Jonathan Swifts roman Gullivers reizen. In de Franse editie uit 1838 publiceerde J.J. Grandville een gravure van een 'woordenmachine': door aan hendels te draaien kon je at random zinnen vormen. Deze tekening wordt vaak als een fictieve voorloper van de computer gezien, net zoals een jacquardweefgetouw een voorloper van de computer is. De ponskaarten van Joseph-Marie Jacquard, een uitvinder uit Lyon die het weven automatiseerde, vormden de inspiratie voor de eerste computersystemen aan het einde van de negentiende eeuw.

Aan de basis van je nieuwe werk The parrot & the nightingale, a phantasmagoria liggen de dagboeknotities van Columbus.
Torfs: Je leest daarin uiteraard over de verwondering en de betovering die gepaard gingen met de 'ontdekking' van Amerika. De bomen waren nooit zo groen, de vruchten nooit zo lekker, en de lucht zou zwart gezien hebben van de bonte papegaaien.

Maar er schuilt ook een duistere ondertoon in de fragmenten die ik selecteerde. Zo schrijft Columbus dat de indianen goede knechten zullen zijn, want ze herhalen alles wat men aan hen zegt. Hij schrijft ook dat ze erg onderdanig zijn en goud brengen in ruil voor glaskralen en andere kleinigheden die de Spanjaarden bij zich hebben. Het woord dat naast goud het meest voorkomt is teken, tekens die moeten worden ontcijferd of vertaald. Mijn installatie stelt beelden van exotische natuurlandschappen tegenover flatscreens met een gebarentolk. Verspreid over de ruimte staan luidsprekers waar drie mannenstemmen, in het Engels, fragmenten uit de eerste reis van Columbus vertellen. Het wordt na verloop van tijd duidelijk dat die Engelse stemmen eigenlijk drie verschillende simultaanvertalingen brengen van wat de gebarentolk op het ledscherm 'vertelt'.

Echolalia gaat gepaard met een gelijknamige publicatie (Wiels/Koenig Books) en een stevig randprogramma met een symposium, lezingen en rondleidingen. Op 21 november toont Cinematek in de reeks 'Duo' Ana Torfs' Zyklus von Kleinigkeiten (1998) gevolgd door Chantal Akermans Histoires d'Amérique (1989).

Echolalia

data: 12/9 > 14/12, wo > zo van 11 > 18.00

tickets: 8€

waar: Wiels, Vorst

Fijn dat je wil reageren. Wie reageert, gaat akkoord met onze huisregels. Hoe reageren via Disqus? Een woordje uitleg.
Lees meer over
BRUZZ Magazine
deze week
  • Brussel heeft eigen gezondheidsplan
  • Claude Moraes is Brits Europarlementslid en moet door de brexit noodgedwongen afscheid nemen van Brussel
  • Bernard Clerfayt (Défi) en Quentin van den Hove: ‘Schaarbeek is het nieuwe New York’
  • Hier vind je BRUZZ in de stad
  • Archief
deze week
  • Brussels Summer Festival: Laissez-vous surprendre par notre guide
  • Chronique d'un été: Brihangs broeierige zomer
  • Five ways to keep a cool head in the summer heat
  • BRUZZ in the city
  • Archief
Neem een abonnement