De Brusselse choreograaf Thierry Smits heeft een nieuwe groepschoreografie klaar. Met een groep van elf dansers – dezelfde ploeg waarmee hij Anima ardens maakte – gaat hij op zoek naar het vrouwelijke. Dat zou meer voor de hand liggen, mochten die elf dansers geen mannen zijn.

Nee, Thierry Smits heeft zich niet laten inspireren door #MeToo. Toch past zijn nieuwe creatie perfect in de tijdgeest die de rolverdeling tussen man en vrouw radicaal aan het herijken is. De mannen op zijn podium zijn stuk voor stuk op zoek naar de vrouw in zichzelf. En daarbij getroosten ze zich de nodige moeite. “De creatie die we maken is geen feministisch stuk,” vertelt Thierry Smits, “hoewel ik wel een feminist ben. De voorstelling onderzoekt vrouwelijkheid, maar dan de vrouwelijkheid die in elke man aanwezig is. Het stuk begint met een zeer masculiene representatie van mannen in een voetbalteam, die na een gewonnen wedstrijd de kleedkamer binnenkomen. In die kleedkamer begint dan een reeks transformaties, waardoor die gasten op den duur een vrouwengemeenschap gaan vormen, zelfs een gemeenschap van heksen, die een heksensabbat houden. Dat is de pitch, kort samengevat.”

Je maakt dat stuk over vrouwelijkheid samen met elf mannen.
Thierry Smits: Het gaat om de vrouwelijkheid van die mannen, ja. Maar we hebben bij de voorbereiding van het stuk heel wat externe experts geraadpleegd. Er zijn drie gynaecologen langs geweest die zijn komen praten over het lichaam van de vrouw. Het lichaam van bij de geboorte tot de oude dag, met alle verschijnselen die optreden – van de puberteit, met het intreden van de regels, over de zwangerschap tot de menopauze… alles kwam aan bod.
Een kunsthistorica heeft ons meegenomen naar het museum voor een uitleg over de representatie van de vrouw door mannelijke en vrouwelijke kunstenaars doorheen de kunstgeschiedenis, van de middeleeuwen tot nu. En daarnaast hebben we ook ULB-socioloog David Paternotte ontmoet, die gespecialiseerd is in gender en is komen praten over de acquisitie van het mannelijke en het vrouwelijke in de blik van de ander.

Op welke manier heeft die voorbereiding dan zijn invloed gehad op het stuk?
Smits: De theoretische achtergronden hebben ons enorm gevoed. Onze jonge jongens hebben veel ontdekt, en ook ik heb nog veel bijgeleerd. Maar ook van de kant van de dansers zelf zijn er enorm veel suggesties geweest die het stuk hebben gestuurd, bijvoorbeeld over de zorg voor naasten, het matriarchale overwicht in het huishouden, over aanranding en de kwetsbaarheid van de vrouw in de publieke ruimte, over het recht op emoties… Er spelen veel elementen die niet allemaal zomaar zichtbaar zijn. Soms passeren ze bijna onopgemerkt, soms gaan we er op een haast overdreven manier op in.
Het belangrijkste om weten is dat het eigenlijk een heel toegankelijke voorstelling is. Het lijkt een beetje intellectueel van opzet in het begin, maar de vorm is echt ludiek en vermakelijk. Zo wordt er heel veel gezongen. Er is een lied in de kleedkamer, een strijdlied tussen man en vrouw, een wiegeliedje, en een lied waarin een heks de andere heksen oproept om een heksensabbat te organiseren. De vormentaal die we hanteren, is heel divers, want er zit naast de formele dans, ook humor en emotie in. Komische dans zou ik het noemen.
 

Toch even over die heksen…
Smits: Ik dacht al dat je dat zou vragen. We zijn begonnen van het positieve beeld van de heks: de wijze vrouw die zich niet laat onderwerpen, en die om die reden vervolgd en geëlimineerd werd. Silvia Federici is een Italiaans-Amerikaanse feministe die zich dat beeld van de heks opnieuw heeft toegeëigend. Wij hebben daar nog een laag aan toegevoegd door de heksen het uiterlijk te geven van de Radical Faeries – een tegencultuur van mensen die een onafhankelijke, natuurgerichte levensstijl promoten en genderlichés uitdagen.
Let op, het gaat helemaal niet over dragqueens of travestie. Er zit natuurlijk ook veel vrouwelijkheid in de vestimentaire keuzes, maar we gaan niet met pruiken aan de slag. Het doel is niet elf mannen op de scène te zetten die vrouwen worden, maar elf mannen die zoeken naar hun vrouwelijkheid. Wat Gilles Deleuze “devenir-femme” noemt. Wie zou ik zijn als ik een vrouw was? Hoe zou ik me gedragen? Enzovoort.

Onderzoeken welk type vrouw je bent is misschien voor iedere man een aanrader?
Smits: Ja, het is een mooie oefening, je zou er een workshop van kunnen maken. Diversiteit is trouwens het ordewoord. Misschien nog meer na #MeToo hoorde je stemmen die voorschreven hoe vrouwen of mannen precies moeten zijn. Terwijl je juist diversiteit moet blijven cultiveren om de wereld rijk, interessant en vol spannende avonturen te houden.

Het letterwoord “WAW” uit de titel drukt ook positiviteit uit.
Smits: Zeker. Er zitten dramatische fragmenten in het stuk, bijvoorbeeld wanneer het over kwetsbaarheid gaat, maar voor een groot deel gaat het over empowerment. Over het feit dat vrouwelijke lichamelijkheid een vreugde en een plezier kan zijn. Het is zeker geen huilerige bedoening.

Wetenschappelijk is er een tendens om het onderscheid tussen mannelijk en vrouwelijk steeds meer te relativeren. Voel jij dat ook zo aan?
Smits: Zeker. En dat is ook voor mannen interessant, omdat het hen misschien wat meer op hun gemak kan stellen en een plaats kan helpen vinden in dit tijdperk waarin hun zogezegde ‘mannelijke kant’ in twijfel wordt getrokken. In tijden van crisis en destabilisatie is het goed om dingen in vraag te stellen en te evolueren. De jongere generatie heeft ook al een veel opener blik op gender.

Heeft het jou niet verrast dat #MeToo bijna het karakter van een revolutie heeft gekregen, die veel heeft teweeggebracht?
Smits: Zeker. Maar tegelijk heb ik vandaag nog in La Libre gelezen hoe vrouwen protesteren tegen het feit dat 80 procent van het cultuurbudget in handen is van mannen, en dat er nog altijd een groot onevenwicht is wat betreft de posten die vrouwen en mannen in de sector bekleden.

Tot slot: ook de Rode Duivels komen in de voorstelling voor.
Smits: (Lacht) Dat klopt! Maar ik had daar totaal geen bijgedachten bij. Toen ik met dit stuk begon in de zomer van vorig jaar wist ik helemaal niet dat we met onze speelreeks pal in de aanloop naar het wereldkampioenschap zouden belanden. Net zoals ik toen niet wist dat #MeToo in oktober en november zou losbreken.

> Thierry Smits/Cie Thor: WAW [We Are Woman], 29/5 > 16/6, Théâtre Varia

Fijn dat je wil reageren. Wie reageert, gaat akkoord met onze huisregels. Hoe reageren via Disqus? Een woordje uitleg.
Lees meer over