Studie: ‘Bedelen is laatste redmiddel voor straatbewoners’

Onderzoekers van KU Leuven en Odisee-hogeschool brachten de rol van bedelen in de overlevingsstrategieën van Brusselse straatbewoners in kaart. De hand ophouden blijkt een allerlaatste toevlucht voor wie geen andere inkomsten heeft. Bedelaars kampen ook vaker met verslavings- en mentale problemen.

De onderzoekers doken voor de studie in de profielen en dossiers die de straathoekwerkers van hulpverlenersorganisatie Diogenes verzamelden. Het gaat in totaal om 5.634 dossiers van mensen over een periode tussen 2018 en 2023. Alle ondervraagden brachten in die periode veel tijd op straat door en zowat de helft sliep ook op straat. 37 procent van de ondervraagden bedelden.

De onderzoekers vergeleken in die database de profielen van mensen die bedelden en mensen die dat niet deden. Ze interpreteren bedelen hierbij erg breed als een ‘informele activiteit, al dan niet productief, die beroep doet op giften van voorbijgangers’. Daaronder vallen ook bijvoorbeeld straatventers of –muzikanten.

De sterkste voorspeller van bedelen, blijkt het ontbreken van een andere bron van inkomen. Eender welke inkomensbron, bijvoorbeeld OCMW-steun of andere uitkeringen, verkleint de kans op bedelen significant.

Zo bedelt 55 procent van de ondervraagden die helemaal geen inkomen hebben terwijl dit ‘maar’ 14 procent is voor de ondervraagden die een inkomen uit arbeid hebben (ondanks hun precaire situatie). “Dit ondersteunt de these dat dit een inkomensgenererende activiteit van de laatste kans is”, aldus de onderzoekers. “Wie toegang heeft tot andere opportuniteiten of inkomsten zal veel minder snel terugvallen op bedelen.”

'Hardnekkige mythes’

Ook substantieel zijn de samenhangen tussen bedelen en allerhande situationele problemen zoals verslavings- en mentale problemen. Zo kampt 40 procent van de ondervraagden met een drugs- of alcoholverslaving.

“Dat kan op allerlei achterliggende mechanismen gestoeld zijn, maar één daarvan is waarschijnlijk dat mensen met een verslavingsproblematiek vaak moeilijker aan de slag kunnen om een inkomen te halen uit andere activiteiten. Opvallend is dat dakloosheid de kans op bedelen niet significant verhoogt”, aldus de onderzoekers.

Met hun studie wilden de onderzoekers een beter begrip krijgen van de mechanieken achter bedelen. “Mensen die op straat leven, zijn in het stedelijk landschap vaak behoorlijk zichtbaar. Tegelijk lijken ze in de wetenschappelijke literatuur zo goed als onzichtbaar. Dat leidt ertoe dat straatbewoners vaak het onderwerp zijn van publieke discussie, maar dat deze discussies zelden de anekdotiek overstijgen.”

"Als bedelen een laatste redmiddel is, concurreert dit natuurlijk met andere opties die voorhanden zijn, zoals straatprostitutie of vormen van kleine criminaliteit", concluderen de onderzoekers. "Deze zijn naar alle waarschijnlijkheid maatschappelijk en voor de betrokkenen riskanter, schadelijker en meer problematisch. Voor hulpverleners is dit wellicht geen verrassende conclusie, maar voor beleidsmakers en het brede publiek kan het een belangrijke correctie zijn op hardnekkige mythes over bedelaars. Het is ook belangrijke informatie om toekomstig beleid te informeren.”