column

Beeldspraak: Nadar, hekken om te hacken

© PhotoNews
| De vlucht van de heteluchtballon Le Géant in Brussel op 26 september 1864.

Elke week verzint Michaël Bellon een nieuw onderschrift bij een oude persfoto. Deze week: een vlucht van de Géant in Brussel, op 26 september 1864.

Over Nadar kan je makkelijk wat kolommen vol schrijven. De Fransman heette eigenlijk Gaspard-Félix Tournachon, en werd 199 jaar geleden geboren. Omdat hij als jongeling een geestig taaltje had ontwikkeld waarin alle woorden eindigden op -dar, noemde zijn vrienden hem Tournadar, en nadien Nadar.

Nadar was een journalist, maar ook een tekenaar, en van portret­tekenen schakelde hij over op portretfotografie. Hij fotografeerde zowat de hele Franse artistieke scene, van Baudelaire over Jules Verne tot Sarah Bernhardt. Hij innoveerde ook graag en stortte zich als pionier op de lucht­fotografie.

Daarvoor maakte hij gebruik van een speciaal vervaardigde luchtballon van zes­duizend kubieke meter - le Géant. De vier experimentele vluchten die hij daarmee deed, trokken massa’s volk, ook al eindigden ze soms op een harde landing.

De laatste vlucht van le Géant vertrok op 26 september, precies 155 jaar geleden aan de Kruidtuin in Brussel. In het bijzijn van koning Leopold I, burgemeester Jules Anspach, en meer dan honderdduizend andere toeschouwers. Er werd dan ook niet zomaar een ballonnetje opgelaten, het was Jules Verne in het echt.

michael bellon

Om al het volk wat in toom te houden werden er bij die gelegenheid dranghekken gebruikt, die ’s anderendaags in een Belgische krant ‘barrières Nadar’ of ‘Nadarhekken’ werden genoemd. Je kan ze niet meteen duidelijk zien op deze foto, maar aan de manier waarop de mensen in een cirkel rond de ballon staan opgesteld, en met de armen op dezelfde hoogte lijken te leunen, zou je kunnen afleiden dat de beruchte hekken daar staan.

Een bijzondere kant aan de zaak is dat - hoewel wij in België vanaf aanstaande donderdag dus al 155 jaar aan een stuk van nadarhekken spreken - ze die naam in Frankrijk en de rest van de wereld niet kennen. Nadar kon er ook niet mee lachen dat er een hek naar hem werd genoemd.

Hij had immers anarchistische trekjes en zag in de luchtvaart een mogelijk instrument tegen kwaadaardig nationalisme. Hij wist zichzelf ook niet graag beknot in zijn doen en laten, en nam net als le Géant zelfs lichamelijk voortdurend in omvang toe, door het eten van pannenkoeken en omeletten die niet naar hem werden genoemd.

Dat Nadar zelfs een brief naar de koning schreef om te zeggen dat het afgelopen moest zijn om dat ding dat mensen in hun bewegingsvrijheid beperkte met zijn naam te associëren, kan ons wat fanatiek lijken, maar misschien is het ook tekenend voor de immer veranderende tijdsgeest. Misschien is de dag dat er voor het eerst dranghekken moesten worden gebruikt om de massa in toom te houden inderdaad geen anekdotische dag, maar een dag die terecht een plaatsje in de geschiedenisboeken opeist.

Om Nadar postuum een beetje te troosten toch nog deze kleine verdedigingsrede voor zijn hek. Want uiteindelijk zijn nadarhekken bepaald geen gevangenistralies. Omdat ze zo licht en makkelijk te verplaatsen zijn, laten ze juist veel vrijheid aan de gebruikers, in wier goede bedoelingen nog wordt geloofd.

Dranghekken erkennen dat er een zekere mate van orde moet zijn, en dat zaken in goede banen moeten worden geleid, maar ze erkennen ook het bestaan van de menselijke drang, en laten ruimte voor flexibiliteit en eigen goeddunken. Het zijn hekken die je kan hacken. Het beeld van een burger die met een nadarhek in zijn handen staat om het wat te verplaatsen is een mooi beeld.

Misschien is het zelfs niet toevallig dat precies België die speciale band heeft met het nadarhek, en zou het een Belgisch symbool kunnen zijn. Je kan je ergeren aan de Belg die het hek dat hij op zijn weg vindt eigenhandig een metertje opzij schuift, maar je wil ook niet de gedegenereerde rigidicus uit het noorden zijn die stopt en desnoods sterft aan een hek dat daar misschien helemaal niet hoeft te staan. Zoals de bekende Belg Jezus Christus uit Nazareth ooit zei: het hek is er voor de mens, de mens niet voor het hek.

Column: Beeldspraak

Elke week voorziet Michaël Bellon een oude persfoto van een nieuw onderschrift in zijn column Beeldspraak.
Fijn dat je wil reageren. Wie reageert, gaat akkoord met onze huisregels. Hoe reageren via Disqus? Een woordje uitleg.
Lees ook

Nieuws uit Brussel in je mailbox?