big city

JOUW VRAAG. Werden er ooit geheime signalen uitgezonden vanop de kathedraal?

Bekijk ook de afspeellijst: donderdag 7 september 2023

Op de noordtoren van de kathedraal staat een vlaggenmast, maar liet Napoleon er ooit geheime signalen uitzenden?

Het antwoord is 'ja' en dat deed de kleine keizer met behulp van een optische telegraaf, uitgevonden door de Franse priester Claude Chappe kort na de Franse Revolutie. In minder dan 25 minuten kon die 'Chappe-telegraaf' boodschappen seinen tussen Parijs en Rijsel. En dat gebeurde via een telegrafielijn, die bestond uit een aaneenschakeling van optische telegrafen die elke tien tot vijftien kilometer op een heuvel of een toren werden geïnstalleerd.

Optische telegraaf semafoor Chappe Big City
© Industriemuseum Gent
| Miniatuurversie van de optische telegraaf van Chappe.

Elke telegraafpost bestond uit een verticale ladder met daarop een mobiele dwarsbalk met beweegbare vleugels. Met katrollen en hendels konden die onderdelen verschillende posities aannemen, die overeenkwamen met ruim 25.000 codes die stonden voor bepaalde letters, cijfers, woorden en geografische termen.

Een boodschap seinen ging als volgt: de directeur van een telegraaflijn zette een boodschap om in codes op basis van een codeboek, waarop de eerste telegrafist de tekens vormde door de hendels en katrollen te bewegen. In de volgende telegraafpost kon die code gelezen worden met een verrekijker en dan gekopieerd worden. Een procedure die werd herhaald tot het bericht op zijn bestemming was, waar alle tekens werden omgezet naar het originele bericht. Zo konden berichten met een toen ongeziene snelheid over grote afstanden worden doorgeseind. Noem het gerust de 'gsm van Napoleon'.

Het principe van de optische telegrafen bestond al sinds het einde van de 17e eeuw, maar het systeem van Chappe werd pas ontwikkeld in de context van de Franse Revolutie eind 18e eeuw, toen hij in 1792 zijn uitvinding voorstelde aan de Franse revolutionaire overheid. Die was meteen verkocht, gezien de politieke en militaire context toen.

Chappe semafoor telegraaf in een Parijs park Big City
© Bibliothèque Historique de la Ville de Paris
| De optische telegraaf van Chappe stond meestal op een toren of heuvel, opdat die goed zichtbaar was.

Frankrijk was in oorlog met de Oostenrijkse Nederlanden aan zijn noordgrens en snelle communicatie met Parijs zou een militair voordeel kunnen opleveren. Bovendien paste een performant communicatiesysteem binnen de nieuwe staatsidee: een gecentraliseerde staat met Parijs als beslissingscentrum van waaruit verschillende departementen werden bestuurd en gecontroleerd.

Ligne du nord

In 1793 werd een eerste telegrafielijn aangelegd tussen Parijs en Rijsel, de ligne du nord. Een uitbreiding van die lijn naar het huidige België kwam er onder Napoleon, met posten in Sint-Denijs, Tiegem, Sint-Maria-Oudenhove, Sint-Antelinks, Nukerke, Pamel, Dilbeek en Brussel. Die laatste telegrafiepost kwam boven op de noordtoren van de Sint-Michiels- en Sint-Goedelekathedraal. Op 15 mei 1803 kwam daar het eerste bericht binnen: de cijfers van de Parijse loterij.

Later werd de lijn nog doorgetrokken naar Antwerpen en Amsterdam, maar toen de Fransen zich in 1814 moesten terugtrekken, werden veel telegrafen ontmanteld, opdat ze niet in handen zouden vallen van de vijand. Vermoedelijk gebeurde dat ook met de telegraaf op de kathedraal van Brussel. Zoals de meeste telegrafen van Chappe is deze constructie alleszins niet bewaard.

BIG CITY: stel zelf je vraag


Elke week gaat BRUZZ met Big City op zoek naar antwoorden op jouw vragen over Brussel. Vragen allerhande over jouw stad stel je online aan de redactie.

De vraag met de meeste voorkeuren wordt onderzocht en beantwoord.

Ook een vraag over Brussel? Zet onze journalisten aan het werk en stel je vraag via het formulier.

> Meer over Big City

Welke vraag wil jij graag beantwoord zien?

Big City

Zet onze journalisten aan het werk en stel ons jouw vraag over Brussel. De populairste vragen van de BRUZZ-gebruikers worden beantwoord in een reportage op een of meerdere BRUZZ-kanalen. Alle info op bruzz.be/bigcity.
Meer nieuws uit Brussel

Nieuws en cultuur uit Brussel in je mailbox?